Η 12η Αύγουστου 1948

admin
admin
12 Αυγούστου 2019, 12:06

Γράφει ο Παναγιώτης Καρασίμος

Η 12η Αύγουστου 1948 είναι μια σημαδιακή ημερομηνία για την τοπική μας ιστορία. Πολλοί από όσους έζησαν τα γεγονότα «έφυγαν» ενώ για όσους απομείναμε αποτελούν μια πικρή, πονεμένη σελίδα.

Πριν από λίγους μήνες και συγκεκριμένα την 17πν Μαρτίου 1919 παρουσιάσαμε το βιβλίο του καθηγητή- ερευνητή του πανεπιστημίου Αθηνών Ιωάννου Παπαφλωράτου « Η περιπέτεια μιας ανήλικης Καλαμπακιώτισσας (1948-1949): Η απαγωγή και η δράση της κ. Φανής Ιωνά στο Δημοκρατικό Στρατό». Την παρουσίαση έκανε ο ίδιος ο συγγραφέας, η δημοσιογράφος του τηλεοπτικού σταθμού ALPHA κ.’Εμμυ Κροκίδου, ο συντοπίτης μας καθηγητής φιλολογίας

Σπύρος Βλιώρας, ο Παναγιώτης Καρασίμος και δια ζώσης η κ. φανή Ιωνά.

Με την συμπλήρωση 71 ετών από την αποφράδα εκείνη ημέρα της 12Π<: Αυγούστου 1948,, για τα τόσα τραγικά που συνέβησαν μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, πέραν όσων αφηγείται η κ. φανή Ιωνά παραθέτω αποσπάσματα απ’ την παρουσιασή μου πάνω στο γεγονός ή μάλλον στα γεγονότα:

ΤΑ ΠΡΙΝ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ 12ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1948

Η Καλαμπάκα όπως ξέρετε, πυρπολήθηκε ολοσχερώς από τους Γερμανούς την 18^ Οκτωβρίου 1943. Οι κάτοικοι της από την επόμενη της απελευθέρωσής της, την 18ην Οκτωβρίου 1944, άρχισαν να δημιουργούν τα νοικοκυριά τους σχεδόν από το μηδέν. Να καλλιεργούν τα χωράφια τους και περισσότερο να εξασφαλίζουν στέγη για να προστα­τευτούν από τα κρύα του χειμώνα. Στο πρόβλημα της στέγης βρήκαν αρωγό την ελεύθερη πλέον ελληνική κυβέρνηση με το πρόγραμμα της ΣΤΕΓΑΣΗΣ. Εργοστάσια επεξεργασίας ξύλου παρείχαν κάθε είδους ξυλείας ενώ τα κεραμσυργεία κεραμίδια. Οι επαγγελματίες στέγασαν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες σε ξύλινες παράγκες στο τρίγωνο όπου η πλατεία δημαρχείου και οι όμοροι δρόμοι και παράδρομοι. Τα σχολεία λειτούργησαν στις τέσσερις αίθουσες της Κωνστάντιου Σχολής και στα δύο παρακείμενα παρεκκλήσια της αγίας Βαρβάρας και Ιωάννου Προδρόμου. Εκεί κάπου και τα μαγειρεία των μαθητικών συσσιτίων. Και η ζωή συνεχιζόταν με τις προσδοκίες των Καλαμπακιωτών να κτίσουν τη ζωή τους καλύτερη. Ήδη, με τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1944 στην Αθήνα, φάνηκαν και στην περιοχή μας τα πρώτα σύννεφα του εμφυλίου με τη δράση μεμονωμένων ένοπλων ομάδων. Καθώς δε το φαινόμενο αυτό έπαιρνε διαστάσεις η φρουρά της πόλης δηλ. του αστυνομικού τμήματος και του φρουραρχείου ενισχύθηκε και με την παρουσία της 42ης ταξιαρχίας.

Βέβαια σκοπός της 42ης ταξιαρχίας δεν ήταν η φρούρηση της Καλαμπάκας αλλά λόγω της θέσης της αποτελούσε κέντρου επιχειρήσεων. Ναρκοθετείται η περίμετρος, τοποθετούνται

συρματοπλέγματα ενώ φυλάκια εγκαθίστανται σε καίρια σημεία με τα απαραίτητα πολυβολεία και η φύλαξη ανατίθεται σε άνδρες των MAY. Η μετάβαση στους τόπους εργασίας των κατοίκων στα φυλάκια εξόδου πραγματοποιείται ύστερα από αυστηρό έλεγχο για το φόβο μεταφοράς τροφίμων στους αντάρτες. Δύσκολη και η συγκοινωνία προς την έδρα του νομού εξαιτίας ναρκών. Στις 21-1-1947 είχαμε το πρώτο θύμα του άμαχου πληθυσμού. Από την ανατίναξη φορτηγού αυτοκινήτου που μετέφερε 60 επιβάτες στα Τρίκαλα, από νάρκη στο 4° χιλιόμετρο Καλαμπάκας- Τρικάλων έχασε τη ζωή του ο Δημ. Καλοστύπης ενώ πολλοί τραυματίστηκαν μεταξύ αυτών και ο αγαπητός μου φίλος και συμμαθητής Αντώνης Καλοστύπης. Απ’ τη χρονιά αυτή οι μάχες μεταξύ του στρατού και του Δ.Σ, ιδίως σε χωριά της δυτικής Μακεδονίας όμορα της Καλαμπάκας, γίνονται συχνότερες και φονικές. Αυτό το καταλαβαίνουμε από τον αριθμό των νεκρών. Μέσα σε 3 χρόνια είχαμε 32 νεκρούς στρατιώτες. Το 1947 είναι το φονικότερο έτος αφού οι νεκροί στρατιώτες ανήλθαν σε 15. Το 1948 ήταν 9 και το 1949 που εφαρμόστηκε το σχέδιο ΠΥΡΣΟΣ του Παπάγου, 3 νεκροί. Όλοι στρατιώτες της 42 ταξιαρχίας που είχε την έδρα της στην Καλαμπάκα.

Τα ονόματά τους τα διαβάζει κανείς στο στρατιωτικό νεκροταφείο Καλαμπάκας.

Και ενώ αυτά συνέβαιναν στα πεδία των μαχών έντονη ήταν η παρουσία ανταρτικών μονάδων ΒΑ της Καλαμπάκας στην περιοχή της Βλαχάβας. Την παρουσία τους έδειχναν, όπως ανέφερα πιο πάνω με ναρκοθετήσεις, με σποραδικά πυρά εναντίον των φυλακίων κατά τις νυκτερινές ώρες και με τον γνωστό τηλεβόα. Έτσι σε ακανόνιστη νυκτερινή ώρα από τους βράχους της ανατολικής Καλαμπάκας ακούγονταν το συνηθισμένο: Προσοχή, προσοχή, μιλάει το χωνί που ο χειριστής του τηλεβόα αφού απαριθμούσε τα κατορθώματα και τις επιτυχίες των ανταρτών απαραίτητα στόλιζε με κοσμητικά επίθετα τους στρατιώτες του εθνικού στρατού. Ο φόβος ανάγκασε τους κατοίκους των γύρω χωριών να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να καταφύγουν στα κέντρα. Έτσι η Καλαμπάκα έγινε τόπος υποδοχής μεγάλου αριθμού ανταρτόπληκτων. Ο αριθμός τους ήταν δυσανάλογος με τις συνθήκες στέγασης. Οι περισσότεροι στεγάστηκαν σε πρόχειρες παράγκες, μεγάλες σκηνές και σε τολλ που διέθεσε ο στρατός οι δε συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής ήταν άθλιες. Ένας τέτοιος χώρος ήταν το οικόπεδο όπου κτίστηκε αργότερα το 1952 το διδακτήριο του 1ου Δημοτικού Σχολείου Καλαμπάκας όπου λειτούργησαν και μαγειρεία για την σίτιση των ανταρτόπληκτων! Ο αριθμός των ανταρτόπληκτων που φιλοξένησε η Καλαμπάκα κατά την περίοδο αυτή ήταν δυσανάλογος προς τις ικανότητες φιλοξενίας. Έμμεσα από τον αριθμό των μαθητών του δημοτικού σχολείου της σχολικής χρονιάς 1948-1949 που ήταν 1521 συμπεραίνει κανείς και τον αριθμό των κατοίκων..

ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Σύμφωνα με διαταγή του Δ,Σ. του Γενικού Αρχηγείου Νότιας Ελλάδας με χαρακτηρισμό Ε.Π. Ε 305,την οποία παραθέτουν οι συγγραφείς στο βιβλίο μεταξύ των άλλων αναφέρει:

«Πρόθεση μας

Να ενεργήσουμε με όλες τις δυνάμεις του Αρχηγείου Θεσσαλίας κατά του εχθρικού στόχου Καλαμπάκας για εξουδετέρωση του στόχου και για στρατολογία». Δηλ. έχουμε την πληροφορία για τη σημασία της Καλαμπάκας ως στρατηγικό σημείο και επί πλέον, αφού είχε μείνει ο Δ.Σ. από εφεδρείες έπρεπε να βρει τρόπο αναπλήρωσης». Πρέπει να σημειώσουμε πως η Καλαμπάκα είχε οχυρωθεί περιμετρικά με συρματοπλέγματα αλλά είχαν ναρκοθετηθεί και τα ευάλωτα σημεία. Το ανατολικό μεταξύ Άλτσου και αγίας Τριάδος, η χούνη βόρια του αγίου Στεφάνου και η θέση «Σταυρός» που οδηγεί προς Καστράκι. Με την κατάληψη του φυλακίου του «Σταυρού» θα επετύγχαναν τον έλεγχο ολόκληρης της Καλαμπάκας ακόμη και των φυλακίων των Νεχωρίων και του Αη Λιά, εμποδίζοντας τυχόν ενισχύσεις ΜΑΥδων γειτονικών χωριών. Αλλά το φυλάκιο «Σταυρού» άντεξε την πίεση ανταρτών από την περιοχή Καστρακίου. Η διάσπαση, όμως, της άμυνας από ανατολικά ήταν σχετικά εύκολη αφού το φυλάκιο του μοναστηριού του αγίου Στεφάνου υπεράσπιζε μικρός αριθμός ΜΑΥδων.

Κοινή, όμως, ήταν η αντίληψη πως οι αντάρτες είχαν εισχωρήσει από μέρες στην πόλη με έτοιμους καταλόγους νέων για επιστράτευση. Το δυτικό τμήμα της πόλης το υπεράσπιζε μικρή δύναμη στρατιωτών του Φρουραρχείου και της ΕΣΑ, ενώ πιο πάνω απέναντι όπου σήμερα τα γραφεία του ΟΤΕ η έδρα της 42 ταξιαρχίας μικρός αριθμός στρατιωτών. Το κέντρο της πόλης μικρός αριθμός χωροφυλάκων του αστυνομικού τμήματος που στεγαζόταν στο κτήριο Ρουμελιώτη έχοντας προωθημένο φυλάκιο-πολυβολείο στο «Μικρό σεντούκι». Στην όλη επιχείρηση της 12ης Αυγούστου έλαβαν μέρος 148 αντάρτες του καπετάν Γιώτη- Φλωράκη που συντόνιζε ο καπετάν Μπαντέκος. Για το όνομα του συντονιστή της επιχείρησης του Δ.Σ. εναντίον της Καλαμπάκας αναφέρεται πως ήταν κάποιος Μπαρμπαλιάς και το Μπαντέκος ήταν το ψευδώνυμο του. Η πληροφορία μου όμως, από αξιόπιστη πηγή, συμπατριώτη του από την Τσαρίτσανη Λάρισας, είναι πως το όνομα Μπαντέκος ήταν το πραγματικό και πως επρόκειτο περί ενός δαιμόνιου, με στρατηγικό μυαλό, ξυλουργού στο επάγγελμα, συμπατριώτη του.

Πρώτη ενέργεια των ανταρτών ήταν να πετύχουν τη συσκότιση της πόλης ανατινάζοντας το μικρό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ιδιοκτησίας Δημ. Γκέκα. Να σημειωθεί πως τούτο βρισκόταν ακριβώς απέναντι από το σπίτι Ιωνά ΒΑ της πλατείας Ρήγα Φεραίου.

Από δω αρχίζει η περιπέτεια της Φανής Ιωνά.

Υποδεθείτε!  Άντε υποδυθείτε, μας λέει ένας αντάρτης χωρίς να ξέρουμε τι σημαίνει υποδεθείτε. Και μας παίρνουν εμένα και την αδελφή μου.

Λεπτομέρειες της περιπέτειας της Φανής Ιωνά στο αντάρτικο από την ημέρα της αρπαγής της μέχρι την απελευθέρωση βρίσκει ο ενδιαφερόμενος στο αναφερθέν βιβλίο. Όσον αφορά στον αριθμό των απαχθέντων και των θυμάτων της 12ης Αυγούστου 1948, οι ανταποκρίσεις προς τις εφημερίδες της Λάρισας ανέβαζαν αρχικά τους απαχθέντες από Καλαμπάκα σε 150, άλλες από Καλαμπάκα σε 20 και από Καστράκι σε 60, ακόμη και σε 130 από Καλαμπάκα και 30 από Καστράκι. Το σίγουρο όμως είναι πως το σύνολο των απαχθέντων και των θυμάτων ανέρχεται σε 45.

Εβδομήντα ένα χρόνια πέρασαν από τότε. Εβδομήντα ένα χρόνια ειρηνικά και δημιουργικά. Ύστερα από πολλές δεκαετίες η Φανή Ιωνά, αποφάσισε να διηγηθεί την ιστορία της. Επαναλαμβάνω εκείνο που ακούσαμε και από τον αγαπητό μας Σπύρο και που είναι, νομίζω, ο καλύτερος επίλογος αυτής της περιπέτειας: « Απώτερος σκοπός της δεν ήταν η αναμόχλευση των παθών αλλά ο παραδειγματισμός των νεότερων γενεών. Ταυτόχρονα, όμως, ήθελε να αποτίσει και έναν φόρο τιμής στους συμπατριώτες της που εγκατέλειψαν χωρίς την θέλησή τους την οικογενειακή εστία, εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ του 1948. Αρκετοί εξ αυτών ουδέποτε επέστρεψαν στους οικείους τους. Ενδεικτικώς αναφέρονται τα ονόματά των:

Θεοδώρα Δημ. Γκέρτσου, Ιωάννης. Στεφ. Μουλάς, Ναυσικά Δημ. Μουλά, ενώ η Αλίκη Κ. Τσαντίκου γύρισε μέσω του Ερυθρού Σταυρού ανάπηρη, εξ αιτίας ενός τραύματος προκληθέντος από αεροπορική επίθεση πλησίον του Λιδωρικίου.

Σε ερώτηση κατά πόσον η αρπαγή των παιδιών γινόταν με τη συναίνεση των γονέων η Φανή απάντησε:

– «Όχι, δεν είχαν δώσει (καμία συναίνεση), τα πήραν, τα μάζεψαν τα παιδιά. Όχι κανένας δεν έδωσε. Αυτό λεγόταν παιδομάζωμα…». Υπήρχαν, βέβαια, και μερικοί που υπηρέτησαν στο Δ.Σ. λόγω ιδεολογίας.

Οι αντάρτες, όμως, διατείνονταν πως και οι άλλοι, από την άλλη πλευρά, η βασίλισσα Φρειδερίκη έκαναν παιδομάζωμα στέλλοντας παιδιά στις παιδοπόλεις. Σ’ αυτές τις παιδοπόλεις φιλοξενήθηκαν και τρεις συνομήλικοι μου, παιδιά ορφανά πολύτεκνων οικογενειών της Καλαμπάκας, οι συνομήλικοι μου Γιώργος Κεραμίδας και τα αδέρφια Τάκης και Στέργιος Κ. Παππάς. Με τη διαφορά πως εκεί, όπως ομολογούσαν, δεν διδάχθηκαν τη χρήση όπλων..

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .