Οι σπορείς του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα στην περιοχή μας

Γρηγόρης Γ. Καλύβας
Γρηγόρης Γ. Καλύβας
25 Μαρτίου 2020, 09:20

Απελευθερωτικοί αγώνες – επαναστατικά κινήματα κατά του Οθωμανικού ζυγού στην περιοχή μας και τη Θεσσαλία

Αναμφίβολα η οθωμανική επικυριαρχία δεν έγινε ποτέ αποδεκτή από τους έλληνες χριστιανούς Θεσσαλούς όπως φυσικά και στην υπόλοιπη Ελλάδα καθώς η κοινή ελληνική γλώσσα , η κοινή ιστορία και παράδοση και η θρησκεία , αλλά κυρίως η συμβολή της εκκλησίας στην διατήρηση της ιστορικής και εθνικής συνείδησης , καθώς τα μοναστήρια αποτέλεσαν  προμαχώνες καλλιέργειας των ελληνικών γραμμάτων και κατ΄ επέκταση της εθνικής ταυτότητας και συνείδησης , δημιούργησαν το υπόβαθρο για την ανάπτυξη απελευθερωτικών κινημάτων πολύ νωρίς . Ειδικά οι Μετεωρίτικες μονές , αλλά και μοναστήρια εκτός Μετεώρων,  διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο τόσο στην καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης με την διδαχή της γλώσσας και των γραμμάτων μέσα από τον οκτώηχο και άλλα εκκλησιαστικά βιβλία, όσο και στην στήριξη των απελευθερωτικών κινημάτων σε τοπικό ή Θεσσαλικό επίπεδο αλλά και γενικότερα .

*Η επανάσταση του Διονυσίου Πύρου του Θετταλού (1611)

Το 1611 ξέσπασε στις τουρκοκρατούμενες σε Θεσσαλία και Ήπειρο χωριά και πόλεις μια εξέγερση που κατέληξε σε τραγωδία για τους έλληνες της Θεσσαλίας αλλά και για ολόκληρο το γένος  . Ήταν η  αμφιλεγόμενη επανάσταση του Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού του φιλόσοφου ή Σκυλόσοφου, όπως τον ονόμασαν οι εχθροί και οι διαβολείς του. Επρόκειτο για μια πρώιμη και εκ’ των προτέρων καταδικασμένη επανάσταση, αφού ούτε προετοιμασία είχε, ούτε σχέδιο, ούτε επαρκείς δυνάμεις για να καταφέρει κάτι. Ο ελληνισμός ήταν ακόμη σε ύπνωση και η Οθωμανική αυτοκρατορία σε πλήρη άνθηση, καμία σχέση με τις συνθήκες που υπήρχαν δυο αιώνες αργότερα που ξέσπασε η νικηφόρα επανάσταση του 1821.

Η εξέγερση όμως αυτή, μαζί με δεκάδες άλλες που ξεσπούσαν στον ελλαδικό χώρο με διάφορες αφορμές, έγιναν το πρώτο λίπασμα για την ελληνική εθνική συνείδηση, ενώ οι μαρτυρικές μορφές που αναδείχτηκαν σ’ αυτούς τους απέλπιδες αγώνες έφτιαξαν τους πρώτους ελληνικούς μύθους στη μεταβυζαντινή εποχή.

Ο Διονύσιος Πύρρος ο Θετταλός όπως επικράτησε να λέγεται, ήταν ένας απ’ αυτούς γεννημένος  το 1774 ή 1777 στην Καστανιά . Μορφωμένος και με επιβλητική φυσιογνωμία, χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος  στη Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Μεγάλου Μετεώρου από τον Αμβρόσιο τον πρώην Τρίκκης και αργότερα  Λαρίσης και μετά Τρίκκης , έκανε μια πρώτη αποτυχημένη εξέγερση στη Θεσσαλία το 1600, με άνδρες που είχε στρατολογήσει από την Πίνδο και τα Χάσια. Οι Τούρκοι τον κυνήγησαν, το Πατριαρχείο τον καταδίκασε και τον καθαίρεσε από το αξίωμα του, ενώ ο ίδιος μόλις που πρόλαβε να δραπετεύσει στην Ιταλία. Από το 1593 που χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Λαρίσης ο Διονύσιος Πύρος ο Θετταλός  στο μυαλό του είχε πάντα την εξέγερση εναντίον των Τούρκων και καθώς η Λάρισα δεν προσφερόταν για επαναστατική δράση, μετακινήθηκε στα Τρίκαλα .

Κατάφερε να οργανώσει άντρες από την Πίνδο και τα Χάσια και πραγματοποίησε την πρώτη του εξέγερση εναντίον των Οθωμανών, που όμως απέτυχε. Οι απώλειες για τους Έλληνες ήταν σημαντικές. Μεταξύ αυτών, ο Μητροπολίτης Καρδίτσας Σεραφείμ, που συνελήφθη σαν συνεργός και θανατώθηκε.

Ο Διονύσιος έφυγε για τη Δύση, όπου συνέχισε τις προσπάθειες για οργάνωση επαναστατικού κινήματος. Το Πατριαρχείο τον καθαίρεσε αλλά εκείνος δεν το έβαλε κάτω. Συνέχισε να περιοδεύει στις δυτικές χώρες, αναζητώντας βοήθεια από ηγεμόνες, ισχυρούς άντρες της εποχής, ακόμα και από τον Πάπα αυτοπροσώπως, χωρίς να καταφέρει να κερδίσει κάτι. Το μόνο που κατάφερε ήταν να αγοράσει κάποια μεταχειρισμένα όπλα από τη Βενετία, τα οποία πήρε μαζί του στην Ελλάδα για να τα χρησιμοποιήσει στην επανάσταση που προετοίμαζε. Παρόλο που ο Διονύσιος δεν κατάφερε να χτυπήσει αποτελεσματικά τους Τούρκους, παρέμεινε πιστός στο όραμά του για όλη του τη ζωή και τελικά θυσιάστηκε γι’ αυτό. Η εξέγερση που έκανε το 1611 θεωρείται η δυναμικότερη εναντίον των Τούρκων κατά τον 17ο αιώνα….

*Η επανάσταση του Παπα- Θύμιου Βλαχάβα (1808)

Στις 29 Μαϊου 1808 ο Παπα – Θύμιος Βλαχάβας (περ. 1760-1809) , κήρυξε επανάσταση κατά του οθωμανικού ζυγού και έδωσε σκληρή μάχη στο Καστράκι  που τον οδήγησε  με δόλιο τρόπο στα Γιάννενα όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο . Ο Παπα- Θύμιος ήταν γιος του γνωστού αρματολού Αθανάσιου Βλαχάβα . Είχε χειροτονηθεί ιερέας, αλλά όταν ο πατέρας του πέθανε, τον διαδέχτηκε στο αρματολίκι και ανέπτυξε αξιόλογη επαναστατική δραστηριότητα. Πέτυχε να ενώσει όλους τους αρματολούς της Στερεάς Ελλάδας και ενισχύθηκε και από τα Επτάνησα με τη σύμπραξη των Ρώσων. Ο Αλή πασάς ανησύχησε πολύ και με δόλια μέσα σιγά-σιγά κατάφερε να κυριεύσει το Σούλι το 1803, ενώ απειλούσε όλο τον αρματολισμό (1805). Τότε έγινε συνέλευση στο Καρπενήσι των αρματολών και ο Βλαχάβας μίλησε για οργανωμένη αντίσταση ενάντια στο σχέδιο του Αλή και για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Το 1806 που κηρύχθηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, ο Βλαχάβας αναδείχτηκε με τους αγώνες του εναντίον των Τούρκων σε κύρια μορφή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα .

Ο Αλή πασάς με ισχυρές δυνάμεις τον καταδίωξε και έτσι αναγκάστηκε ο Βλαχάβας, ο Νικοτσάρας, ο Σταθάς κ.ά. να καταφύγουν στη Σκιάθο. Εκεί το 1807 κατασκεύασαν πειρατικό στόλο από 70 πλοία, που έκανε επιθέσεις στα τούρκικα πλοία. Το 1808, ενώ συνεχιζόταν ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος, ο Βλαχάβας με την υποκίνηση των Ρώσων και σε συνεννόηση με τον ηγεμόνα των Σέρβων Καραγεώργη, συγκάλεσε συνέδριο των αρχηγών των αρματολών και εκλέχτηκε γενικός αρχηγός τους. Τότε κατάρτισε σχέδιο επανάστασης της Στερεάς και ζήτησε και τη βοήθεια των δυσαρεστημένων Τούρκων της Λάρισας και των Τρικάλων, οι οποίοι καταπιέζονταν από τους Αλβανούς του Αλή πασά.

Σαν ημέρα εξέγερσης ορίστηκε η 29η Μαΐου 1808, αλλά το σχέδιο στην αρχή του ακόμα προδόθηκε από τον αρματολό του Μέτσοβου Ντεληγιάννη. Ο Βλαχάβας είχε τοποθετήσει τον Ντεληγιάννη και τον Ευθύμιο Στουρνάρη στα στενά Μέτσοβο και Καλλαρυτών, για να εμποδίσουν τους Αλβανούς. Επίσης οχύρωσε το μοναστήρι στα Μετέωρα.

Ο Αλή πασάς, όταν έμαθε το σχέδιο, έστειλε αμέσως το γιο του, Μουχτάρ, να καταδιώξει τον Βλαχάβα. Αυτός έκανε επίθεση στους αδερφούς του Βλαχάβα, Θεόδωρο και Δημήτριο, στο Καστράκι, κοντά στα Μετέωρα, καθώς και στη γέφυρα Μπαμπά. Η σύγκρουση που ακολούθησε ήταν φονική. Ο Βλαχάβας έφτασε στον τόπο της μάχης με 500 άντρες, όταν πια είχε συντελεστεί το κακό και είχε σκοτωθεί ο αδερφός του Θεοδωράκης και οι άνδρες του. Μετά από την καταστροφή αυτή ο Βλαχάβας πήρε 200 άντρες και ανέβηκε στον Όλυμπο. Από εκεί πήγε στη Σκόπελο και κατασκεύασε πάλι πειρατικό στόλο. Η Πύλη, αργότερα υποσχέθηκε γενική αμνηστία στους αρματολούς, και όλοι επέστρεψαν στις θέσεις τους.

Ο Βλαχάβας καταζητούνταν από τον Αλή επίμονα και γι’ αυτό το σκοπό ο Αλή μεταχειρίστηκε πλαστή επιστολή, γράφοντας ότι τον καλούσαν σε συνάντηση οι Λαζαίοι. Ο Βλαχάβας ανύποπτος πήγε και αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι τον παρέδωσαν στον Αλή στα Ιωάννινα, ο οποίος διέταξε τους δημίους του να του σπάσουν τα κόκαλα και να τον κομματιάσουν στα τέσσερα. Κρέμασαν μάλιστα από ένα κομμάτι σε τέσσερα σημεία των Ιωαννίνων για να τρομοκρατηθούν οι Έλληνες κάτοικοι. Η ζωή και το ηρωικό τέλος του Βλαχάβα ενέπνευσαν τον Παναγιώτη Σούτσο να γράψει το ομώνυμο δραματικό έργο του Ευθύμιος Βλαχάβας .

*Η κήρυξη της επανάστασης στον Ασπροπόταμο (1821)

Στις 5 Ιουλίου του 1821, κηρύσσεται η Επανάσταση στην περιοχή Ασπροποτάμου, όπου τα 67 χωριά της κατοικούνται αποκλειστικά από Έλληνες. Ονομαστοί καπεταναίοι στην περιοχή αυτή  ο Νικ. Στορνάρης ή Στουρνάρας, ο Αθαν. Μάνταλος, οι αδελφοί Λιακατά και ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος, ο οποίος ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία από το 1819 και είχε κατηχήσει ο ίδιος πολλούς από τους άλλους καπεταναίους.

Με αρχηγό το Νικ. Στουρνάρα οι Ασπροποταμίτες και οι άλλοι κάτοικοι της Πίνδου επαναστατούν στην Πόρτα (Πύλη), Πρεβέντα (Διάβα), Καλαμπάκα και σ’ όλον τον Ασπροπόταμο και καταφέρνουν, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, να ελέγχουν την περιοχή. Ετοίμασαν μάλιστα και επίθεση εναντίον των Τρικάλων, αλλά προδόθηκαν από τον καπετάνιο των Αγράφων, Σταμάτη Γάτσο, από τον οποίον είχαν ζητήσει βοήθεια.

Ο Γάτσος, έχοντας συνθηκολογήσει ο ίδιος με τους Τούρκους λίγο πριν, όχι μόνο αρνήθηκε να τους βοηθήσει, αλλά όπως γράφει ο Φιλήμων, ήταν έτοιμος να χτυπήσει τους ομοεθνείς του επαναστάτες πισώπλατα, εάν επιτίθεντο εναντίον των Τρικάλων. Έτσι, το σχέδιο για την κατάληψη των Τρικάλων ματαιώθηκε και η επανάσταση άρχισε να χάνει έδαφος.

Οι Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία και με επίθεση εναντίον του Λιακατά, του Χατζηπέτρου και του Στορνάρη κατάφεραν, με μεγάλη δυσκολία βέβαια, και αφού αποκρούστηκαν στην αρχή, να διώξουν τους επαναστάτες από τις θέσεις τους στα στενά του Κλεινοβού, της Πόρτας και του Προδρόμου. Η έκβαση των επιχειρήσεων υπέρ των Τούρκων κρίθηκε στις 29 Ιουλίου με την άφιξη της τουρκικής δύναμης, η οποία είχε καταλάβει το Συρράκο και τους Καλαρρύτες, καθώς επίσης και σώματος 2.000 πεζών και ιππέων από τα Τρίκαλα. Ενωμένοι οι Τούρκοι επιτέθηκαν εναντίον του Στορνάρη στην Πόρτα, ο οποίος τους αντιμετώπισε με επιτυχία μια ολόκληρη μέρα. Επειδή, όμως, πολλοί άνδρες λιποτάκτησαν, αναγκάστηκε να αποσυρθεί στα λημέρια του στη δύσβατη Πίνδο.

Το κλίμα ηττοπάθειας και φόβου που κατέλαβε τους Έλληνες, ύστερα από τις απανωτές αποτυχίες τους στα Άγραφα, στους Καλαρρύτες, στο Συρράκο και στην Πόρτα, οδήγησε τον Στορνάρη σε συμβιβασμό με τους εχθρούς, με τους όρους τα μεν τουρκικά στρατεύματα θα αποσύρονταν από την περιοχή Ασπροποτάμου, οι δε κάτοικοι της περιοχής θα αναλάμβαναν την υποχρέωση να πληρώνουν ετήσιο φόρο στον σουλτάνο. Ακόμα ένα άδοξο τέλος σε μια ακόμη ηρωική προσπάθεια των Θεσσαλών, να αποκτήσουν την ελευθερία τους..» , γράφει ο ιστορικός ερευνητής Θεόδ. Νημάς σε σχετική αναφορά του για την κήρυξη της επανάστασης στην περιοχή της Καλαμπάκας και των χωριών της Πίνδου.

*Η επανάσταση υπό τον Χριστόδουλο Χατζηπέτρο (1854)

Στα τέλη του 18ου αρχές 19ου αιων. η πόλη καταστράφηκε πολλές φορές από Τουρκαλβανούς . Στις 3-15 Μαϊου 1854 κηρύχτηκε στην Καλαμπάκα η Θεσσαλική Επανάσταση από τον στρατηγό Χριστόδουλο Χατζηπέτρο που προσέβαλε το τουρκο-αλβανικό-αιγυπτιακό σώμα , σκότωσε 500 περίπου εξ αυτών και κατέλαβε την πόλη αλλά στις 18 Ιουνίου  πιεζόμενος από 7000 χιλ. Τούρκους αναγκάστηκε να υποχωρήσει . Η εν λόγω επανάσταση εντάσσεται στο πλαίσιο Κριμαϊκού Πολέμου καθώς οι Έλληνες εκτίμησαν ότι είχε φτάσει η ώρα να απελευθερώσουν τις αλύτρωτες πατρίδες.

Την ηγεσία ανέλαβε ο υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα υποστράτηγος Χριστόδουλος Χατζηπέτρος. Ο Χατζηπέτρος αναχώρησε από τη Λαμία, στις 14 Μαρτίου 1854 επικεφαλής 500 ανδρών. Αφού πέρασε τα σύνορα ενώθηκε με 1.500 ακόμα άνδρες των οπλαρχηγών Στράτου, Ράγκου, Καταραχιά και Ζιάκα. Οι Έλληνες κατευθύνθηκαν στο Φανάρι Καρδίτσας. Οι επαναστάτες οπλαρχηγοί είχαν ήδη νικήσει τους διπλάσιους Τούρκους που βρισκόταν εκεί και τους είχαν υποχρεώσει σε υποχώρηση. Άλλα τμήματα Ελλήνων υπό τους Τζαμαλά, Πανουριά και Δυοβουνιώτη (γιους των ομώνυμων οπλαρχηγών του 1821), είχαν συγκεντρωθεί προς τον Αλμυρό και επιτιθέμενοι νίκησαν τους Τούρκους στο χωριό Πλάτανο. Στις 23 Μαρτίου τρία τουρκικά τακτικά τάγματα μαζί με 500 άτακτους Αλβανούς, 30 ιππείς και τρία πυροβόλα, επιτέθηκαν στους περίπου 2.000 Έλληνες στον Πλάτανο. Παρά την υπεροχή τους οι Τούρκοι νικήθηκαν αφήνοντας 150 νεκρούς στο πεδίο.

Ωστόσο οι Τούρκοι ενισχύθηκαν και επιτέθηκαν πάλι. Οι Έλληνες υποχρεώθηκαν να υποχωρήσουν, αν και πολέμησαν γενναία και σκότωσαν τουλάχιστον 150 Τούρκους, χάνοντας 34 άνδρες, εκ των οποίων 11 Ούγγροι φιλέλληνες ήρωες που κάηκαν ζωντανοί, αλλά δεν παραδόθηκαν, υπερασπιζόμενοι έναν μύλο. Οι Τούρκοι ενισχύθηκαν με 6.000 ακόμα Αιγυπτίους ενώ τους υποστήριζε από τη θάλασσα και μια γαλλική φρεγάτα.

*Η μάχη της  Καλαμπάκας και το άδοξο τέλος της επανάστασης Χατζηπέτρου

Οι συγκρούσεις γύρω από την Καλαμπάκα ξεκίνησαν την 1η Μαΐου και κράτησαν μέρες. Στις 5 Μαίου ο Σελίμ πασάς εξαπέλυσε επίθεση κατά των ελληνικών θέσεων αλλά αποκρούστηκε χάνοντας 200 άνδρες. Ενισχυμένος επιτέθηκε και πάλι κατά των Ελλήνων πιέζοντας ιδιαίτερα τα τμήματα των οπλαρχηγών Λεωτσάκου και Πλαπούτα. Την κρίσιμη στιγμή όμως ένα σώμα Μακεδόνων επενέβη και οι Τούρκοι συντρίφθηκαν χάνοντας 500 άνδρες, έναντι 19 Ελλήνων. Παρά την ήττα ο Σελίμ αποφάσισε νέα επίθεση για την επομένη. Και πάλι όμως ηττήθηκε κατά κράτος. Οι Έλληνες μάλιστα καταδίωξαν τους Τούρκους ως τον Πηνειό όπου πολλοί Τούρκοι πνίγηκαν προσπαθώντας να ξεφύγουν. Οι Έλληνες κυρίευσαν 500 τυφέκια, πέντε πυροβόλα και αιχμαλώτισαν 200 άνδρες του τουρκικού στρατού.

Στα τέλη Μαΐου οι Τούρκοι είχαν ενισχυθεί και οι δυνάμεις τους αριθμούσαν πλέον περί τους 8.000 άνδρες. Κατόπιν επιτέθηκαν αδιαφορώντας για τις απώλειες. Αν και έχασαν τουλάχιστον 1.000 άνδρες, οι Τούρκοι κατάφεραν να επικρατήσουν ύστερα από τριήμερη σύγκρουση. Εξάλλου είχε γίνει γνωστό ότι Βρετανία και Γαλλία επέβαλαν ουδετερότητα στην Ελλάδα και το ηθικό των Ελλήνων είχε επηρεαστεί. Μετά τη τελευταία μάχη ο Χατζηπέτρος υποχώρησε στο Νεοχώρι . Εκεί εξέδωσε και την τελευταία ημερήσια διαταγή του μεταξύ των άλλων έγραφε :  Στρατιώτες Θεσσαλοί, των Αγράφων, της Πίνδου, του Ολύμπου, «..αποσυρόμεθα του αγώνος κύπτοντες εις τας ακαταμαχήτους περιστάσεις. Αλλά η γη των πατέρων μας, ο τόπος γεννήσεώς μας είναι δίκαια απαράγραπτα διά παντός. Αν και προς καιρόν υποχωρούμεν, δεν λησμονούμεν.. αποθέτωμεν τα όπλα ευέλπιδες ότι οι δυνατοί της Γης θέλουν εννοήσει…».

Δυστυχώς οι δυνατοί της Γης εννοούν μόνο τα δικά τους συμφέροντα και έτσι η επιτυχής, έως τότε, επανάσταση των Ελλήνων στη Θεσσαλία, έσβησε. Η ελληνική γη της Θεσσαλίας θα έπρεπε να περιμένει 27 ακόμα χρόνια την ελευθερία. Σε όλους αυτούς τους αγώνες των Θεσσαλών και κυρίως της περιοχής Καλαμπάκας πήραν μέρος σημαίνουσες προσωπικότητες προσφέροντας τις περιουσίες τους αλλά και αυτήν την ίδια την ζωή τους στην λευτεριά του ελληνικού έθνους .

*Η πρώτη απελευθέρωση

Η κατάληψη της  Θεσσαλίας από του Τούρκους κράτησε μέχρι το 1881 και η Καλαμπάκα απελευθερώθηκε την πρώτη φορά στις 27 Αυγούστου 1881 όταν με την συμφωνία Κωνσταντινούπολης (1881) ,που ήταν μια διμερής συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που συνομολογήθηκε στις 28 Μαρτίου του 1881 στη Κωνσταντινούπολη (ημερομηνία της τελευταίας συνεδρίασης) βάση της οποίας καθορίστηκε μεταξύ των δύο Βασιλείων η γραμμή των νέων συνόρων με την παραχώρηση στο Ελληνικό Βασίλειο των πρώην οθωμανοκρατούμενων περιοχών της Θεσσαλίας και το τμήμα του Νομού Άρτας, ανατολικά του Αράχθου με το Ελληνικό Βασίλειο να υποχρεώνεται  να αποζημιώσει όλες τις τουρκικές περιουσίες των κατοίκων που υπήρχαν στις περιοχές αυτές . Την εν λόγω συμφωνία συνυπέγραψαν  οι Πρέσβεις των Μεγάλων Δυνάμεων δύο μήνες μετά, επίσης στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι η  περιοχή μας θα  ξαναβρεθεί υπό Τουρκική κυριαρχία με τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 για ένα περίπου χρόνο, μέχρι την τελική της ενσωμάτωση στην Ελλάδα (1898).

*Το ολοκαύτωμα της Κουτσιούφλιανης και  μεγαλειώδης ηρωική απόφαση των Κουτσοφλιανιτών

Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου αυτής για την περιοχή που  συγκλόνισε την τότε πολιτισμένη Ευρώπη , ήταν  αναμφισβήτητα το ολοκαύτωμα της Κουτσιούφλιανης από τους ίδιους τους Κουτσουφλιανιώτες !!

Όταν η διεθνής επιτροπή χάραξης συνόρων άφησε τελικώς εκτός της ελληνικής επικράτειας την Κουτσουφλιανη οι κάτοικοι της έλαβαν μια τραγική όσο και μεγαλειώδη απόφαση: στις 13 Μαΐου 1898 έκαψαν τις πατρογονικές τους εστίες, ξέθαψαν τα οστά των προγόνων τους, έκαψαν τα λείψανα των νεκρών του πρόσφατου πολέμου του 1897 για να μην τα βεβηλώσουν οι Τούρκοι και με επικεφαλής τους προκρίτους και τον ιερέα τους με τα εικονίσματά τους ανά χείρας, διάβηκαν την νέα  μεθόριο και επέστρεψαν στην Ελλάδα διαλέγοντας μια νέα τοποθεσία για να ξαναχτίσουν το χωριό τους από την αρχή. Η τοποθεσία αυτή βρισκόταν κοντά στο μοναστήρι της Παναγίας  Λιμποχόβου λίγα μόλις χιλιόμετρα από την αρχική τοποθεσία της Κουτσούφλιανης.

Όπως άλλωστε είπε ένας κάτοικος της σε δημοσιογράφο της εφημερίδας «ΕΣΤΙΑ»: «Εμείς δεν θα φύγουμε μακριά πολύ από το παλιό χωριό μας. Θέλουμε να το βλέπουμε. Απέναντι θα κάνουμε νέο χωριό. Κτήματα δημόσια και μοναστηριακά είναι εκεί. Χίλιες δραχμές άμα πάρει καθένας μας, θα φτιάξει το σπιτάκι του κι έχει ο Θεός, που ξέρεις,  μπορεί να ξαναπάμε γρήγορα στην Παλιά Κουτσούφλιανη ελευθερωμένη». Το νέο χωριό ονομάστηκε εύλογα «Νέα Κουτσούφλιανη» , η σημερινή Παναγία.

Το «ολοκαύτωμα της Κουτσούφλιανης» αποτέλεσε ένα μεγαλειώδες ξέσπασμα του ελληνισμού σε μια εποχή που το μικρό ελληνικό βασίλειο είχε ηττηθεί στρατιωτικά και δεχόταν συνεχώς διπλωματικές πιέσεις και εξευτελισμούς ενώ βρισκόταν και υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο. Η γενναία στάση των κατοίκων της Κουτσούφλιανης προκάλεσε πανελλήνια συγκίνηση, εφημερίδες και πνευματικοί άνθρωποι της εποχής αναφέρθηκαν εκτεταμένα στην ηρωϊκή αυτή πράξη των Κουτσοφλιανιτών , ενώ πολλοί εύποροι Έλληνες προσήλθαν αυθόρμητα και προσέφεραν χρήματα υπέρ της δοκιμαζόμενης κοινότητας .

*Τοπικοί αγωνιστές των εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα  

Μια άγνωστη πλευρά της τοπικής μας ιστορίας είναι τα πρόσωπα που έλαβαν μέρος στα κατά καιρούς κινήματα και εξεγέρσεις κατά του οθωμανικού ζυγού και της εθνικής ανεξαρτησίας , πέραν των ηγετών τους . Στο πλαίσιο αυτό ενδεικτικά  και ως ένα είδος μνημόσυνου για την θυσία τους , σκιαγραφούμε κάποια εξ΄ αυτών :

Από  ΚΑΣΤΑΝΙΑ

_Μπούσος Στέργιος, Υπό τον Φωτομάρα «επολέμησε γενναίως, καρτεροψύχως εις όλας τας τότε γενομένας μάχας κατά των εχθρών, καθώς εις τους Μύλους κατά του Ιμπραΐμ και εις τα Βέρβενα κατά του ιδίου», υπό δε τον Π. Ζαφειρόπουλο πολέμησε εναντίον του Δράμαλη μισθοδοτώντας εξ ιδίων 50 στρατιώτες. Έζησε πάμπτωχος, αφού ξόδευσε όλη την περιουσία του στον Αγώνα (Α.Μ. 16441 και 359, ν.μ. 5131 και 197).

_Πύρρος Διονύσιος, ιατροφιλόσοφος, εκ Καστανιάς. Έζησε κοντά στον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄ κατά τις δραματικές ώρες προ του απαγχονισμού του. Ως ιατρός βοήθησε σημαντικά την Επανάσταση στην Πελοπόννησο κ.α. Στη Μάνη σύστησε εξ ιδίων το πρώτο ελληνικό χαρτοποιείο, ενώ το 1827 ίδρυσε άλλο κοντά στο Άργος. Διασκεύασε την Εξάβιβλο του Αρμενοπούλου και την έδωσε στον Πανούτσο Νοταρά με σκοπό να τυπωθεί για την κάλυψη του νομικού κενού, δυστυχώς όμως τα χειρόγραφα χάθηκαν (Γ.Α.Κ., Υπ. Δικαίου, φ. 25).

_Δημητρίου Δήμος, «ένας από τους πρώτους οικοκυραίους» του χωριού. Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Β΄ τάξεως. Εγκατέλειψε την περιουσία του και έλαβε μέρος στον αγώνα ως μπουλουξής υπό τον Γρ. Λιακατά ως το 1823 και κατόπιν υπό τον Χρ. Χατζηπέτρο. Η ακίνητη περιουσία του περιήλθε στους Τούρκους, ενώ με χρήματά του συντηρούσε 15 με 20 στρατιώτες (Α.Μ. 17990, ν.μ. 5704).

Από ΚΛΕΙΝΟΒΟ

_Λιακατάς Γρηγόριος ,  αρματολός ,  εκ των ηγετών της Επαναστάσεως στον Ασπροπόταμο και ιδιαίτερα στη μάχη της Κρύας Βρύσης, μετά την καταστολή της το 1823 κατέβηκε στο Μεσολόγγι, μαζί με τον Νικ. Στουρνάρα. Σκοτώθηκε πολεμώντας στον Ντολμά στις 28 Φεβρουαρίου 1826. Ετάφη υπό τα ερείπια των προμαχώνων της θέσεως αυτής, τον οποίον έκλαυσεν  στρατός και ο λαός, διότι, εκτός των στρατιωτικών αρετών και προτερημάτων αυτού, ήτο και ο ωραιότερος πάντων των πολεμιστών της εποχής εκείνης της λεβεντιάς και του παλληκαρισμού. Ο Κανέλλος Δεληγιάννης εξαίρει με παρόμοιο τρόπο την γενναιότητά του: «Εις την πολιορκίαν του Αιτωλικού έπεσεν ενδόξως ο οπλαρχηγός Γρηγόριος Λιακατάς, πολεμών διά του ξίφους εν μέσω των εχθρών, άφησε παράδειγμα ευτολμίας εις τας επερχομένας γενεάς των Ελλήνων». Ο Γρ. Λιακατάς είχε δράσει, συνεργαζόμενος με τον Νικ. Στουρνάρα, στην περιοχή Ασπροποτάμου, στο Μέτσοβο, τη Γότιστα κ.ά. Το 1825 του είχε απονεμηθεί ο βαθμός της στρατηγίας. Στον Ντολμά σήμερα λειτουργεί Σύλλογος Λιακαταίων!

_Ζαρκάδας , αναφέρεται στα Ελληνικά Χρονικά του Μεσολογγίου ως εξάδελφος του Γρ. Λιακατά. Σκοτώθηκε 13 Απριλίου 1825 στον Ελαιώνα του Μεσολογγίου πολεμώντας εναντίον του Κιουταχή.

_Λιακατάς ή Μπάκας Γεώργιος , υπηρέτησε ως μπουλουξής του Γρ. Λιακατά και έλαβε μέρος σε διάφορες μάχες. Τραυματίστηκε βαριά στον Ντολμά (Α.Μ. 3225, ν.μ. 1509).

_Λιακατάς Κώστας,  έλαβε μέρος στον Αγώνα από το 1821 έως το 1827 και το 1825 είχε λάβει τον βαθμό του χιλίαρχου. Αργότερα κατατάχθηκε στον βαθμό του λοχαγού. Και οι αδελφοί του Μήτρος και Σωτήρης είχαν ονομασθεί το 1825 αντιστράτηγοι (Α.Μ. 127, ν.μ. 560).

_Οικονόμου Βάκης του Γιαννουσίου, Ήταν ο μεγαλύτερος νοικοκύρης του χωριού του. Πολέμησε στο Νεόκαστρο, στην Κλείσοβα και στην πολιορκία του Μεσολογγίου, όπου εφονεύθη κατά την Έξοδο στο Μποχώρι.

_Οικονόμου Παπαθανάσιος Γ.,  είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία, ξόδευσε για τους σκοπούς της 17 χιλιάδες γρόσια και βοήθησε τον Γρ. Λιακατά. Μεσολάβησε για να συνεννοηθούν και συνεργαστούν εναντίον του Σκόνδρα πασά στη μάχη της Πέτρας οι καπεταναίοι Λιακατάς, Στουρνάρας, Χατζηπέτρος και Μάνδαλος. Από τη λύπη του για την ήττα ασθένησε και απέθανε καθ᾽ οδόν προς Μεσολόγγι. Η οθωμανική κυβέρνηση τον αποκήρυξε και εδήμευσε την περιουσία του. Το αρχοντικό του στον Κλεινοβό πυρπολήθηκε (Α.Μ. 564, ν.μ. 1972).

_Οικονομόπουλος Γεώργιος , γιος του Παπαθανασίου.

Οικονόμου. Αγωνίστηκε στην αρχή ως υπασπιστής του Γρ. Λιακατά και κατόπιν του Χρ. Χατζηπέτρου. Πολέμησε στο Μεσολόγγι, στο Δίστομο, την Αράχωβα, την Αθήνα κ.α. Κατατάχθηκε στον βαθμό του ανθυπολοχαγού . πέθανε πάμπτωχος (Α.Μ. 564, ν.μ. 1972).

Από ΚΡΑΝΙΑ

_Ρέστης (Ορέστης) Χρήστος, Μαζί με τρεις συγγενείς του ακολούθησε τον Γρ. Λιακατά και πολέμησε γενναία. Έπεσαν όλοι μαχόμενοι μαζί του στον Ντολμά. Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Β΄ τάξεως (Α.Μ. 6925, ν.μ. 2582).

Από ΧΑΛΙΚΙ

_Γεώργιος Χαλικιώτης , ιατροχειρουργός , έδρασε κυρίως στην Εύβοια, όπου πρωτοστάτησε στην οργάνωση της Επαναστάσεως. Εφονεύθη στη Σκόπελο από Σκοπελίτες. Το 1822 ο Άρειος Πάγος «Διά τας λαμπράς εκδουλεύσεις οπού έκαμεν ο κύριος Γεώργιος Χαλικιώτης εις το γένος αγωνισθείς εις τον ιερόν υπέρ ανεξαρτησίας αγώνα και πολεμήσας υπέρ πίστεως και πατρίδος τον τιμά με το λαμπρόν της πεντακοσιαρχίας αξίωμα». Το 1846 οι συνταγματάρχες Νικ. Κριεζώτης, Χρ. Χατζηπέτρος και Τσάμης Καρατάσος βεβαιώνουν ότι «…πεντακοσίαρχος εξ αρχής του ιερού υπέρ της ανεξαρτησίας της πατρίδος αγώνος έλαβε τα όπλα εις τας χείρας και παρευρέθη εις όλας τας κατά την Στερεάν Ελλάδα και Πελοπόννησον γεννηθείσας εκστρατείας οδηγών τους υπό την διεύθυνσίν του στρατιώτας κατά του εχθρού μ᾽ όλον τον ζήλον και την ακούραστον προθυμίαν ενός γενναιόφρονος Έλληνος» (Α.Μ. 201, ν.μ. 1071).

_Ζέρβας Χρήστος του Ιωάννη , πολέμησε κυρίως στην περιοχή της Εύβοιας υπό τις διαταγές των Β. Μαυροβουνιώτη, Γ. Ιατρού και Ν. Κριεζώτη από το 1821 έως το 1824. Από το 1825 υπηρέτησε υπό τον Χριστ. Χατζηπέτρον επικεφαλής 25 στρατιωτών. Έλαβε μέρος σε όλες σχεδόν τις μάχες (Νεόκαστρο, Μύλοι, Τρίπολη, Μεσολόγγι, Αράχωβα και Αθήνα, όπου έδειξε εξαιρετική ανδρεία. Τα παραπάνω βεβαιώνουν οι καπεταναίοι Κίτσος Τζαβέλλας, Χατζηχρήστος, Ιω. Κωλέττης, Χριστ. Χατζηπέτρος, Ι. Μακρυγιάννης και Ν. Κριζεζώτης (Α.Μ. 15164).

Από ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟ

_Βάκης Γεωργάκης , Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Α΄ τάξεως. Πολέμησε ως μπουλουξής επικεφαλής 30 περίπου στρατιωτών και έλαβε μέρος σε πολλές μάχες. Μισθοδοτούσε εξ ιδίων τους στρατιώτες του, έπειτα δε από διαταγή του Καραϊσκάκη πρόσφερε 25.000 γρόσια για τις ανάγκες του στρατοπέδου. Χρήματα πρόσφεραν το 1827 και άλλοι Ασπροποταμίτες (Αποστόλης Παύλου 275, Αναστάσιος Τρίκας 175, Γεωργάκης Βάκης 275, Αποστόλης Φιζόλης 65, Κωσταΐζης 125, Ζώης Καραμπασιώτου 150, Γιάννης Δερδελάσης 100, Στέριος Πάγκος 15, Απόστολος Σεζάρης 60 = 1240 γρόσια). (ΑΜ. 13000, ν.μ. 4267).

_Βάκης Στέργιος του Γεωργάκη. Πολέμησε ως στρατιώτης του Χριστ. Χατζηπέτρου. Στην σχετική αναφορά του το 1865 μας δίνει την πληροφορία ότι έδωσαν χρήματα «διά τας ανάγκας του στρατοπέδου όλοι οι Ασπροποταμίται του χωρίου» του (Α.Α. 15587-15591).

_Μακρής Χριστόδουλος, έμπορος στην Κωνσταντινούπολη , Υπηρέτησε ως στρατιώτης στον Ιερό Λόχο του Αλέξ. Υψηλάντη και έλαβε μέρος στις μάχες στο Ντριγοβίστι, στο Δραγατσάνι και στο Σκουλένι. Διασωθείς ήλθε στην Ελλάδα και πολέμησε εναντίον του Ιμπραήμ (Α.Μ. 16286, ν.μ. 10751).

Πλήθος άλλων ανώνυμων αγωνιστών έδωσαν την ζωή τους υπέρ της πατρίδος και πίστεως. Για όλους αυτούς τους επώνυμους και ανώνυμους αγωνιστές  είναι χρέος μας να αναγείρουμε ένα περίλαμπρο μνημείο στον αυχένα «ΚΙΑΤΡΑ ΜΠΡΑΣΤΑ» ώστε από εκεί πάνω , από τα αρματολίκια τους να ατενίζουν την Καλαμπάκα και τα Τρίκαλα , αλλά και όλη την Θεσσαλία ως πέρα στον Όλυμπο , στο Πήλιο και στις Σποράδες .

Πηγές:

1.Θεοδ. Νημάς «Απροποταμίτες αγωνιστές του 1821»

2.Βικιπαίδεια

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .