Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός , ταχιά ο Γιάννης ο Πρόδρομος

Βαγγέλης Γκιάτας και Γρηγόρης Καλύβας
6 Ιανουαρίου 2016, 00:00

«…Σήμερον ο Χριστός , εν Ιορδάνη ήλθε βαπτισθήναι . Σήμερον Ιωάννης άπτεται , κορυφής του Δεσπότου . Αι δυνάμεις των ουρανών εξέστησαν , το παράδοξον ορώσαι το μυστήριον…»

Τα Θεοφάνεια , τα φώτα κατά την Ελληνική παράδοση , αποτελούν την μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανικής πίστης όντας η ανάμνηση της βάπτισης του Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό υπό του Ιωάννου του βαπτιστή και η φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος που η εκκλησία μας καθιέρωσε ως ξεχωριστή , από την γέννηση του Χριστού (4ος αιώνας) , γιορτή .
Για την Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία και τον Ελληνισμό τα Φώτα αποτελούν την τελευταία μεγάλη γιορτή του «Δωδεκαημέρου» των Χριστουγέννων και κατέχουν εξέχουσα θέση στο εορτολόγιο αλλά και στην ελληνική λαϊκή πραγματικότητα καθώς συνδέονται με ήθη και έθιμα , με δοξασίες , κ.λ.π , συνθέτοντας το πολιτιστικό και πολιτισμικό ελληνικό πρελούδιο .

Στα χωριά της περιοχής Καλαμπάκας τα φώτα

Από νωρίς την παραμονή οι νοικοκυρές παλαιότερα προετοίμαζαν το σπίτι , την αυλή , καθαρίζοντας τα πάντα ώστε όλα να έχουν μια λάμψη ιδιαίτερη αυτή τη μέρα καθώς κάθε σπίτι δέχονταν την επίσκεψη του παππά που με την αγιαστούρα του φώτιζε το σπίτι .
Αλλά και τα μέλη της οικογένειας έπρεπε να λουστούν για να είναι καθαροί ανήμερα των Φώτων καθώς θα πήγαιναν στην Εκκλησιά για να φωτιστούν .
Ένας , ένας στη σκάφη με ζεστό νερό να πέφτει από το «γκιούμι» καθώς τότε δεν υπήρχε ούτε μπάνιο , ούτε ντούζ .
Επίσης προετοίμαζαν τις κουλούρες που αποτελούσαν το φιλοδώρημα των παιδιών που θα τραγουδήσουν τα κάλαντα περνώντας τες μέσα στις όρθιες ξύλινες βέργες που κρατούσαν ανά χείρας τραγουδώντας : «Σήμερον τα Φώτα και ο Φωτισμός και χαρά μεγάλη στον αφέντη μας . Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό , είναι η Μαρία η Δέσποινα . Με τα θυμιατήρια στα δάχτυλα και τον Άγιο Γιάννη παρακαλεί …».
Τα κάλαντα τραγουδούσαν μόνο αγόρια και ξεκινούσαν σε ομάδες των δυο –τριών ή και περισσότερων πολύ πρωί των Φώτων με τις κυράδες να βγαίνουν στην πόρτα και να περνούν τις κουλούρες στις υποβαστάζουσες ανά χείρας ξύλινες βέργες .
Στην εκκλησία γίνονταν ο πρώτος φωτισμός με τον καθένα να φωτίζεται από τον παππά για να ακολουθήσει κατόπιν η επίσκεψή του σε όλα τα σπίτια του χωριού όπου ραντίζονταν με αγιασμό το σπίτι και όλα τα μέλη της οικογένειας .
Συνήθως τον παπά ακολουθούσε ένα ή δύο παιδιά που κρατούσαν το μπρούτζινο δοχείο με το αγιασμένο νερό (κακάβι) εντός του οποίου έριχναν κέρματα αφού ραντίζονταν με το μάτσο στεγνό βασιλικό που μαζί με το σταυρό κρατούσε ο παπάς και βουτούσε κάθε που ράντιζε στο «κακάβι» με το νερό .
«..θα έρθει ο αφέντης , φρόνημα …» , έλεγαν στα παιδιά για να τα συνετίσουν οι γιαγιάδες και οι παππούδες .

Οι «καλικάντζαροι»

Τίποτα δεν έμεινε την ημέρα των Φώτων χωρίς να φωτιστεί . Σπαρτά , ζώα , ακίνητα , τα πάντα αγιάζονταν για να φύγουν τα « καρκατζάλια» (δαιμόνια ) , καθώς έλεγαν θυμιατίζοντας τα σπίτια από την παραμονή των Χριστουγέννων που έβγαιναν μέχρι και των Φώτων που θα έρχονταν ο παπάς να φωτίσει το σπίτι .
Η περίπτωση με τα καλικατζαράκια ήταν αρκετά διαδεδομένη καθώς οι αφηγήσεις και οι θρύλοι για την δράση των ξακουστών ξωτικών πνευμάτων , ή παγανών , όπως τα έλεγαν , απ΄τις γιαγιάδες , οργίαζαν φοβίζοντας τα μικρά παιδιά που στην παιδική φαντασία έπαιρναν μυθικές μορφές .
Μάλιστα ήταν τόση η πίστη τους για την ύπαρξη αυτών των ξωτικών που μέχρι να έρθουν τα φώτα , που ο αγιασμός τα εξαφάνιζε από προσώπου γης , απέφευγαν να κυκλοφορούν τις νύχτες εκτός σπιτιού φοβούμενοι τα πειράγματά τους , καθώς λέγανε .
Μάλιστα , όπως εικάζεται , πλησιάζοντας τα Φώτα οι καλικάντζαροι έλεγαν : «φεύγετε να φεύγουμε , έφτασε ο τουρλόπαπας (τρελόπαπας) με την αγιαστούρα του και με τη μαγκούρα του …» , και κατέβαιναν στον κάτω κόσμο μέχρι την επόμενη χρονιά πάλι .
Φυσικά όπου υπήρχε υγρό στοιχείο , ποτάμι , πηγή , ρέμα κ.λ.π, γίνονταν η κατάδυση του σταυρού ενώ το τραπέζι ήταν κι΄ αυτό πλούσιο με το χοιρινό , που είχε αποθηκευτεί κατά ην «γουρνοχαρά» να έχει εξέχουσα θέση .
Τ΄ αϊ Γιαννιού , την επομένη μέρα , ολοκληρώνονταν το εορταστικό Χριστουγεννιάτικο» «Δωδεκαήμερο» και η ζωή επανέρχονταν εκ νέου στους γνώριμους ρυθμούς στις μικρές κοινωνίες με πλέριες τις καρδιές των ανθρώπων από αισθήματα και συναισθήματα .

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .