Η ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ και η Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ μέσα από την Ιστορία , τα γεγονότα , τα πρόσωπα

Γρηγόρης Γ. Καλύβας
Γρηγόρης Γ. Καλύβας
17 Νοεμβρίου 2019, 09:50

Α.ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Πρόσφατα δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως , συνεπεία των αθόρυβων  ενεργειών  του Ποιμενάρχου μας κ.κ. Θεοκλήτου, ο Κανονισμός Συστάσεως & Λειτουργίας του Εκκλησιαστικού Ιδρύματος υπό την Επωνυμία : «Μητροπολιτική Ακαδημία Θεολογικών και Ιστορικών Μελετών Αγίων Μετεώρων» και την Κυριακή 24 Νοεμβρίου 2019 πραγματοποιείται εκδήλωση επίσημης ενάρξεως της λειτουργίας της . Η εξέλιξις αυτή κατά την γνώμη μου είναι από άποψη σημασίας ισάξια της  απόφασης της Εκκλησίας της Ελλάδος που αφορά την ανασύσταση της Ιστορικής Επισκοπής των Σταγών και την ύψωσή της  σε προσωποπαγή αρχικά (1991) και αργότερα σε μόνιμη (Οκτώβριος 2015) Μητρόπολη.

Εκτιμούμε πως η ίδρυση και λειτουργία της Ακαδημίας Αγίων Μετεώρων έρχεται να συνδέσει την ιστορία , την παράδοση , τον χώρο και τα πρόσωπα , με το σήμερα καθώς τον 16ο αιώνα λειτουργούσε στα Μετέωρα η περίφημη Σωκράτους Ακαδημία Εν Μετεώρων και να αποτελέσει , τρόπον τινά , την ιστορική της συνέχεια αλλά παράλληλα να προσφέρει σημαντικό  επιστημονικό έργο στην καταγραφή , μελέτη και ανάδειξη της  Αγιομετεωρίτικης κληρονομίας , στην ίδια την Μητρόπολη ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ , στην Εκκλησία , στην Ορθοδοξία , στο έθνος αλλά και στον τόπο μας ειδικότερα. Τέτοιας  κλίμακας δυναμική μπορεί να έχει η λειτουργία του εν λόγω θεσμού που ξεκινάει και επίσημα  την λειτουργία της .

Για να αντιληφθούμε το μέγεθος της αξίας της εν λόγω πρωτοβουλίας και το ιστορικό μέγεθος που καλείται να διαχειριστεί , να μελετήσει και αναδείξει ,θα πρέπει να εντρυφήσουμε στην ιστορική διαδρομή  τόσο της περιοχής , όσο και της  Επισκοπής των Σταγών , στα γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία των δύο ως άνω μεγεθών ,στα πρόσωπα που διαποίμαναν την ιστορική επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ  αλλά και στους πρωταγωνιστές της τοπικής ιστορίας , κάποιοι εκ των οποίων αναδείχθηκαν σε μεγάλες εθνικές , πνευματικές , επιστημονικές και εκκλησιαστικές μορφές.

Επίσης δεν πρέπει να μας διαφεύγει  της προσοχής ότι η ιστορία της Επισκοπής των ΣΤΑΓΩΝ συνδέεται και ταυτίζεται με το μοναστικό κέντρο των ΜΕΤΕΩΡΩΝ εξ΄ ου και το πλήθος των Πατριαρχικών Συγιλλίων και Αυτοκρατορικών χρυσόβουλων υπέρ  των δικαίων αυτής , που αποτελούν  αδιάσειστες ιστορικές μαρτυρίες για την πορεία της στον ιστορικό χρόνο . Όλα αυτά αναμφίβολα θα μελετηθούν και  αναδειχθούν μέσα  από τις  δράσεις της Ακαδημίας δίνοντάς μας την δυνατότητα να γνωρίσουμε πολλές άγνωστες ιστορικές πτυχές χρήσιμες στην σημερινή εποχή της πλήρους ιστορικής αμνησίας και απαξίας που διανύουμε .

Β.Ο ΤΟΠΟΣ – Η ΙΣΤΟΡΙΑ –  ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ –  ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Ας ξεκινήσουμε από την Πόλη μας . Την σημερινή Καλαμπάκα , που σε όλες τις ιστορικές φάσεις αποτέλεσε σημαντικό στρατηγικό χώρο στις δοσμένες  κάθε φορά γεωπολιτικές πραγματικότητες  αλλά και  ένα εμπορικό – οικονομικό – διοικητικό κέντρο . Η Καλαμπάκα , όπως επιβεβαιώνουν ιστορικά στοιχεία και πηγές ,  έχει τρείς μεγάλους σημαντικούς ιστορικούς σταθμούς – περιόδους. Κατά την περίοδο των Ελληνιστικών χρόνων με το όνομα ΑΙΓΙΝΙΟΝ , κατά την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας φέρουσα το όνομα ΣΤΑΓΟΙ και κατά την περίοδο της Οθωμανικής επικυριαρχίας ως ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ. Γύρω απ΄ αυτές τις τρείς ιστορικές περιόδους προκύπτουν σημαντικά στοιχεία , γεγονότα και άνθρωποι που οφείλουμε να γνωρίσουμε διότι ως σύνολο συνθέτουν την ιστορία και παράδοσή μας στα οποία είναι απόλυτος ανάγκη να καταφεύγουμε ακριβώς για να αντλούμε γνώσεις από που προερχόμαστε και μελετώντας στα για του που πάμε στο μέλλον .

Ας επιχειρήσουμε να ξετυλίξουμε το κουβάρι της ιστορίας κατά σειρά εξέλιξης  των ιστορικών χρόνων ξεκινώντας από το ΑΙΓΙΝΙΟ , συνεχίζοντας με τους ΣΤΑΓΟΥΣ και ολοκληρώνοντας με την ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ για να καταλήξουμε στην τοπική εκκλησιαστική ιστορία μέσα από την ιστορική  Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ και τους εκκλησιαστικούς ταγούς που την διαποίμαναν στο διάβα του χρόνου.

Β-1. Το αρχαίο Αιγίνιο

Ο Όμηρος (β,729) αναφέρει ότι στην θέση της σημερινής πόλης της Καλαμπάκας κατείχε στα ομηρικά χρόνια η αρχαία Ιθώμη την οποία μάλιστα χαρακτηρίζει Κλωμακόεσσα (=πετρώδη , βραχώδη , από το κλώμαξ = σωρός λίθων) την οποία αναφέρει και ο Στράβων που επίσης μνημονεύει (2,2,9) ως όνομα της πόλης στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια το Αιγίνιον.

Ο Λήκ (Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ (William Martin Leake (1777-1860).Βρετανός στρατιωτικός, διπλωμάτης, τοπογράφος, αρχαιόφιλος, περιηγητής και συγγραφέας – βλέπε 1,419) , βάση αναθηματικής επιγραφής που ανακάλυψε ,ταύτισε την Καλαμπάκα με το αρχαίο ΑΙΓΙΝΙΟ ,η ακρόπολη του οποίου τοποθετείται στο ύψωμα «Κάστρο» , ή βράχο της Αϊάς  ενώ κατ΄ άλλους , όπως λ.χ. ο Αρβανιτόπουλος , το τοποθετεί ανατολικά , στα ριζά του Βράχου του Αγίου Στεφάνου και ο Ν. Γιαννόπουλος ΒΑ της πόλης , πάνω από τον ιστορικό ναό της Κοίμησης Θεοτόκου στη θέση «τραγόπετρα» που είναι και η πιθανότερη εκδοχή καθώς μαρτυρούν πλήθος στοιχείων που αποτυπώνονται στον ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου  . Ο γνωστός Ρωμαίος συγγραφέας Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος , (φίλος του αυτοκράτορα Βεσπασιανού (23 μ.Χ. – 25 Αυγούστου του 79 μ.Χ.) την εγκυκλοπαιδική Φυσική Ιστορία που έγραψε και η οποία αποτέλεσε συντακτικό μοντέλο για τις εγκυκλοπαίδειες – βλέπε ΙV,33) , το τοποθετεί στην Πιερία και ο Στ. Βυζάντιος στην Ιλλυρία .

Αυτή η σύγχυση ως προς το  όνομα  ΑΙΓΙΝΙΟ οφείλεται πιθανόν στο ότι κατά την περίοδο 191-167 π.Χ η πόλη  ανήκε , πλην ελαχίστων διακοπών , στους Μακεδόνες και μάλιστα κατά τον Στράβωνα ( Έλληνας γεωγράφος, φιλόσοφος και ιστορικός από την Αμάσεια του Πόντου, ο οποίος έζησε στη Μικρά Ασία το διάστημα κατά τη μεταβατική ιστορική περίοδο από τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – 64 π.Χ- 24 μ.Χ) στους Τυμφαίους (Ζ,327,9) και συγχέεται με το αντίστοιχο ΑΙΓΙΝΙΟ στην Πιερία , τότε επικράτεια του Μακεδονικού Βασιλείου. Αυτή η άποψη τεκμηριώνεται επίσης και από ανάλογες τοπικές  ονομασίες που σώζονται μέχρι σήμερα στην περιοχή μας  όπως η περιοχή «ΒΕΡΓΙΝΑ» μεταξύ Αγνατιάς  και Σταγιάδων στα Χάσια , όπου βρέθηκαν διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα  τα οποία πιστοποιούν ότι εκεί υπήρχε κάποιο ακριτικό φυλάκιο του Μακεδονικού Βασιλείου ή κατ΄ άλλους κάποιο βασιλικό θέρετρο των Μακεδόνων Βασιλέων.

Ο Τίτος Λίβιος  (Titus Livius, 59 π.Χ. – 17 μ.Χ Ρωμαίος ιστορικός, ο οποίος έγραψε την μνημειώδη ιστορία της Ρώμης και του ρωμαϊκού λαού -Ab Urbe Condita Libri- που καλύπτει την περίοδο από τους πρώτους θρύλους της Ρώμης πριν την παραδοσιακή ίδρυσή της το 753 π.Χ. – βλέπε 32,15,4) , χαρακτηρίζει το ΑΙΓΙΝΙΟ σαν απόρθητο φρούριο κάτι που εξηγεί γιατί  το παρέκαμψε ο Τίτος Φλαμινίνος (Titus Quinctius Flamininus, 229 π.Χ. – 174 π.Χ. ,  Ρωμαίος πολιτικός που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ρωμαϊκή κατάκτηση της Ελλάδας κατά τον Δεύτερο Μακεδονικό Πόλεμο το 197π.Χ) .

Το 192 π.Χ το κατέλαβε ο Βασιλιάς των Αθαμάνων Αμύναδρος , σύμμαχος του Βασιλιά της Συρίας Αντίοχου Γ΄ και των Αιτωλών . Το 191 π.Χ το επανέκτησε ο Βαϊβιος για λογαριασμό του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας αλλά τον ίδιο χρόνο το επανακατέλαβε ο Αμύνανδρος . Το 186-184 π.Χ περιήλθε και πάλι στην κυριαρχία του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας .

Το 171 π.χ το κατέλαβε ο βασιλιάς των Μακεδόνων Περσέας ενώ το 146 π.Χ λεηλατήθηκε από τους Ρωμαίους του Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου , με την πρόφαση ότι το ΑΙΓΙΝΙΟ διατηρούσε  φιλικούς δεσμούς με τον Περσέα , αλλά τον ίδιο χρόνο περιήλθε στους Θεσσαλούς της Εστιαιώτιδος (Πτολεμαίος 3,12,41) .

Στο ΑΙΓΙΝΙΟ το 48 π.Χ  ένωσαν τις δυνάμεις τους ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Γναίος Δομίτιος Καλβίνος προχωρώντας προς τα Φάρσαλα όπου δόθηκε η ιστορική μάχη που έκρινε και την ολοκληρωτική Ρωμαϊκή κατάκτηση της Ελλάδος.

Το αρχαίο Αιγίνιο  λοιπόν , ανήκε στο κράτος της Εστιαιώτιδος που εκτίνονταν σχεδόν στα γεωγραφικά όρια του σημερινού Νομού Τρικάλων και  μαζί με τα άλλα τρία κράτη (Φθιώτις , Πελασγιώτις ,Θεσσαλιώτις) ήταν ένα από τα κράτη της Θεσσαλικής τετράδας (Θεσσαλική τετραρχία). Ο Αριστοτέλης αποδίδει τον χωρισμό αυτό στον μυθικό Αλεύα . Ωστόσο το πιθανότερο είναι αυτή η διαίρεση να ενάγεται στην διάρθρωση των φυλών των Θεσσαλών .

Ο Εκαταίος γράφοντας για την θεσσαλική τετράδα πόλεων – κρατών της Θεσσαλίας κατονομάζει την Πελασγιώτιδα και ο Ηρόδοτος (Ι 56,57) την Φθιώτιδα , Εστιαιώτιδα και Θεσσαλιώτιδα . Η διοικητική διαίρεση της Θεσσαλίας (Θεσσαλική τετράδα)με τα ονόματα των κρατών της τετράδας προϋποτίθεται στο  α΄μισό του 5ου αιώνα π.Χ όταν «τετράρχης» ήταν ο Ακνώνιος και μαρτυρείται το 434 π. Χ από τον Ευριπίδη . Όλα  μαζί τα ονόματα της τετράδας απαριθμούνται στα Θετταλικά του Ελλάνικου και στην Κοινή  των Θετταλών Πολιτεία του Αριστοτέλη.

Τα ονόματα των τετράδων διατηρήθηκαν στο κείμενο της συμμαχίας ανάμεσα στους Αθηναίους και Θεσσαλούς το έτος 361-361 π.Χ. . Η τετραρχία απαντάται  για τελευταία φορά στην εποχή του Βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β’ ενώ κατά τη νέα διαίρεση των επαρχιών από τον Αύγουστο (Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus, 23 Σεπτεμβρίου 63 π.Χ. – 19 Αυγούστου 14 μ.Χ. , Ρωμαίος πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης και  πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας από το 27 π.Χ. μέχρι το θάνατό του το 14 μ.Χ.)   δεν αναφέρονται πουθενά τα ονόματα των κρατών της Θεσσαλικής τετράδας.

Β-2. Οι Βυζαντινοί ΣΤΑΓΟΙ

Και ερχόμαστε στους Βυζαντινούς χρόνους . Στον Συνέκδημο του Ιεροκλή τον 6ο μ.Χ. αιώνα (επί βασιλείας του Ιουστινιανού ο άγνωστος Ιεροκλής ,συνέθεσε τον «Συνέκδημο», έναν εκτεταμένο κατάλογο των επαρχιών και των μεγάλων πόλεων της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που περιέχει χίλια τοπωνύμια και είναι μια έγκυρη πηγή για την γεωγραφία του βυζαντινού κόσμου , υποδεικνύει τις διοικητικές διαιρέσεις επί Ιουστινιανού, αλλά προτείνει επίσης και ποιες θέσεις, κατά την άποψη ενός μορφωμένου Ρωμαίου, «είχαν σημασία» στις αρχές του 6ου αιώνα μ.Χ.) ,  η πόλη της οποίας  σήμερα είμαστε οικιστές της , δεν αναφέρεται πουθενά  είτε ως ΑΙΓΙΝΙΟ είτε ως ΣΤΑΓΟΙ κάτι που δεν φωτίζει το πότε ακριβώς μετονομάστηκε σε ΣΤΑΓΟΙ .

Για πρώτη φορά η πόλη απαντάται με το όνομα ΣΤΑΓΟΙ στις αρχές του 10ου  αι.(901/7) στην «Διατύπωσιν» του Βυζαντινού αυτοκράτορα, Λέοντος ΣΤ΄ (886 – 912) όπου η επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ εμφανίζεται να κατέχει την 12η θέση μεταξύ των υπαγόμενων στη Μητρόπολη Λάρισας επισκοπών ενώ το ΑΙΓΙΝΙΟ δεν αναφέρεται από τον Κωνσταντίνο Ζ΄ Πορφυρογέννητο (913-959) .

Μετά τον πόλεμο εναντίον των Βουλγάρων το φρούριο των ΣΤΑΓΩΝ επισκέπτεται ο Αυτοκράτωρ Βασίλειος Β΄ Βουλγαροκτόνος (976-1025) σύμφωνα με αυτοκρατορικό συγγίλιο του το 1020  οι ΣΤΑΓΟΙ αποσπάστηκαν από την Μητρόπολη Λάρισας και υπήχθησαν στην αρχιεπισκοπή Αχρίδας κατέχοντας την 2η  θέση μεταξύ των επισκοπών της , αλλά στα μέσα του 11 αιων. εμφανίζονται και πάλι υπό την Μητρόπολη Λάρισας . Όπως συνάγεται από ένα ιδιοκτησιακό έγγραφο της επισκοπής των ΣΤΑΓΩΝ του 1163 η πόλη επί αυτοκράτορος   Μανουήλ Κομνηνού (1143-1180) ανήκε στο θέμα των Σέρβων . Στο έγγραφο αυτό γίνεται αναφορά σε δύο προηγούμενα έγγραφα του Νικηφόρου Γ΄ Βοτανιάτη (1078-1081) και του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού (1081-1118).

Μετά την πρώτη άλωση της Πόλης από τους φράγκους (1204) η πόλη περιήλθε στο νεοσύστατο Δεσποτάτο της Ηπείρου που ίδρυσε ο Μιχαήλ Άγγελος Κομνηνός ο δε επίσκοπος Στάμης ήταν σύμφωνα με το «Τακτικόν» αριθ..10 του parthey (μετά το 1204)ο δέκατος τη τάξει , υπό τον Λαρίσης .

Στο τέλος του 13ου αιώνα οι ΣΤΑΓΟΙ πέρασαν στην κυριαρχία των φράγκων  δουκών των Νέων Πατρών (Υπάτης) ενώ στις αρχές του 14ου αιών. περιήλθαν στον οίκο των Γαβριηλόπουλων και μετά τον θάνατο του Στέφανου Γαβριηλόπουλου (1332) πέρασαν μαζί με τα Τρίκαλα , το Φανάρι , το Δαμάσι και την Ελασσόνα  , στην κυριαρχία του Δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Β΄ αλλά το 1333/4 περιήλθε στην αυτοκρατορική εξουσία του Ανδρόνικου Γ΄ του νέου Παλαιολόγου (1328-1341).

Κατά τον 14αιων. Έρχονται στους Σταγούς ανώτεροι υπάλληλοι που τιτλοφορούνται «πανσέβαστοι έπαρχοι» μέσω των οποίων αναδείχθηκε μια μεγάλη προσωπικότητα ο Μιχαήλ Μονομάχος που όμως εκδιώχθηκε από την Θεσσαλική γη το 1342.

Φτάνουμε  έτσι στα 1348  όταν οι ΣΤΑΓΟΙ κυριεύτηκαν από τους Σέρβους του Στεφάνου Δουσάν και έφτασαν σε ακμή επί της βασιλείας του αδελφού του Συμεών Ούρεση Παλαιολόγου το 1359 , πατέρα του Ιωάσαφ , συνιδρυτή μαζί με τον Αθανάσιο της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Μεγάλου Μετεώρου. Η δεύτερη και τελική άλωση της Πόλης και το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας σε συνδυασμό με την σταδιακή υποταγή των περιοχών της στους Τούρκους αποτελεί την απαρχή της υποδούλωσης του ελληνισμού στον οθωμανικό ζυγό και την πλέον σκοτεινή περίοδο του ελληνικού έθνους .

β-3.ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ (περίοδος Οθωμανικής επικυριαρχίας)

Η ιστορία των ΣΤΑΓΩΝ συνεχίζεται και κατά την Οθωμανική επικυριαρχία αλλά με το όνομα ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ . Ας την προσεγγίσουμε . Η  Θεσσαλία κατελήφθη από τους Τούρκους το  (1393/94) . Έτσι η Καλαμπάκα υπήχθη διοικητικώς στον πασά της Λάρισας που ήταν έδρα μουδίρη (=Δημάρχου) και καδή (= ιεροδικαστή) και αργότερα  υπήχθη στο σαντζάκι των Τρικάλων  και έγινε έδρα καϊμακάμη (= έπαρχου) .

Σύμφωνα με εκτιμήσεις υπάρχουν δύο απόψεις όσον αφορά την αλλαγή του ονόματος από ΣΤΑΓΟΙ σε ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ : η πρώτη άποψη ισχυρίζεται ότι αυτό έγινε στην εποχή του Σουλτάνου Βαγιαζίτ Α΄ (1347-1403) και η δεύτερη ότι αυτό έγινε κατά την τελευταία ,πριν την άλωση , περίοδο του Βυζαντίου . Σε επίσημο πάντως τουρκικό έγγραφο (απογραφικό κατάστιχο) του 1454/5 η πόλη αναφέρεται με δύο ονόματα : ως ΣΤΑΓΟΙ (Istagos) και ως ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ (Qualabaggaya). Συνεπώς το πιθανότερο είναι η αλλαγή του ονόματος της πόλης να έγινε επί εποχής Βαγιαζίτ Α΄μετά τη κατάκτηση της Θεσσαλίας και όχι  κατά την τελευταία Βυζαντινή περίοδο ή κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας .

Σε πηγές της Τουρκοκρατίας  η πόλη μνημονεύεται ως ΣΤΑΓΟΙ , ΣΤΑΓΟΥΣ, ΣΤΑΓΟΣ και ενίοτε ως ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ . Οι μνείες ως ΣΤΑΓΟΙ  , απαντώνται κυρίως σε  εκκλησιαστικά κείμενα (προθέσεις , κατάστιχα ,ενθυμήσεις και  εκκλησιαστικά βιβλία . Η προνομιακή γεωγραφική της θέση στην τότε γεωπολιτική και γεωστρατηγική πραγματικότητα (πέρασμα προς Μακεδονία και Ήπειρο) , συνέβαλε ώστε η πόλη να εξελιχθεί σε σημαντικό συγκοινωνιακό και  εμπορικό κέντρο . Είναι γνωστό ότι η πόλη ήταν κέντρο παραγωγής υψηλής ποιότητας μεταξιού  που συνεχίστηκε και έφτασε μέχρι στις «μέρες μας» κάτι που πιστοποιείται από σημειώματα που άφησαν γνωστοί περιηγητές που την επισκέφθηκαν κατά καιρούς αλλά και από την πληθώρα μορέων που υπήρχαν στην ευρύτερη περιοχή .

Από όλες τις αναφορές που υπάρχουν , είτε από τις απογραφές της Τουρκικής διοίκησης , είτε από αναφορές όλων των γνωστών περιηγητών που ήρθαν στην περιοχή προκειμένου να επισκεφθούν το Μετεωρίτικο Μοναστικό Κέντρο (βλέπε Robert Curzon – επίσκεψη 1834) , συνάγεται ότι το 1754 είχε 232 οικογένειες ενώ το 1882 (αναφορά Ν. Σχοινά) είχε 1020 κατοίκους . Πάντως από όλες τις απογραφικές ή άλλες αναφορές που είναι καταγεγραμμένες η πόλη κατοικούνταν μόνο από Έλληνες Χριστιανούς . Ήδη σε κώδικα του 1660 , οι Σταγοί χαρακτηρίζονται χριστιανικός οικισμός και απόδειξη είναι ότι πέραν των μελών της Τουρκικής διοίκησης δεν υπήρχε κανένας  άλλος τούρκος γι΄ αυτό και δεν υπήρχε πουθενά στο χώρο τζαμί και μιναρές .

β-4. Απελευθερωτικοί αγώνες – επαναστατικά κινήματα κατά του Οθωμανικού ζυγού

Αναμφίβολα η οθωμανική επικυριαρχία δεν έγινε ποτέ αποδεκτή από τους έλληνες χριστιανούς Θεσσαλούς όπως φυσικά και στην υπόλοιπη Ελλάδα καθώς η κοινή ελληνική γλώσσα , η κοινή ιστορία και παράδοση και η θρησκεία , αλλά κυρίως η συμβολή της εκκλησίας στην διατήρηση της ιστορικής και εθνικής συνείδησης , καθώς τα μοναστήρια αποτέλεσαν  προμαχώνες καλλιέργειας των ελληνικών γραμμάτων και κατ΄ επέκταση της εθνικής ταυτότητας και συνείδησης , δημιούργησαν το υπόβαθρο για την ανάπτυξη απελευθερωτικών κινημάτων πολύ νωρίς . Ειδικά οι Μετεωρίτικες μονές , αλλά και μοναστήρια εκτός Μετεώρων,  διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο τόσο στην καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης με την διδαχή της γλώσσας και των γραμμάτων μέσα από τον οκτώηχο και άλλα εκκλησιαστικά βιβλία, όσο και στην στήριξη των απελευθερωτικών κινημάτων σε τοπικό ή Θεσσαλικό επίπεδο αλλά και γενικότερα .

Οι περιπτώσεις του Διονυσίου Πύρου,   του θρυλικού Παπα- Θύμιου Βλαχάβα , αλλά και πολλών επισκόπων της Επισκοπής των Σταγών  που στήριξαν ποικιλοτρόπως τις επαναστατικές κινήσεις κατά του οθωμανικού ζυγού, είναι ενδεικτικές για τον ρόλο του μοναστικού κέντρου των Μετεώρων στην διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας και συνείδησης .

*Η επανάσταση του Διονυσίου Πύρου του Θετταλού (1611)

Το 1611 ξέσπασε στις τουρκοκρατούμενες σε Θεσσαλία και Ήπειρο χωριά και πόλεις μια εξέγερση που κατέληξε σε τραγωδία για τους έλληνες της Θεσσαλίας αλλά και για ολόκληρο το γένος  . Ήταν η  αμφιλεγόμενη επανάσταση του Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού του φιλόσοφου ή Σκυλόσοφου, όπως τον ονόμασαν οι εχθροί και οι διαβολείς του. Επρόκειτο για μια πρώιμη και εκ’ των προτέρων καταδικασμένη επανάσταση, αφού ούτε προετοιμασία είχε, ούτε σχέδιο, ούτε επαρκείς δυνάμεις για να καταφέρει κάτι. Ο ελληνισμός ήταν ακόμη σε ύπνωση και η Οθωμανική αυτοκρατορία σε πλήρη άνθηση, καμία σχέση με τις συνθήκες που υπήρχαν δυο αιώνες αργότερα που ξέσπασε η νικηφόρα επανάσταση του 1821.

Η εξέγερση όμως αυτή, μαζί με δεκάδες άλλες που ξεσπούσαν στον ελλαδικό χώρο με διάφορες αφορμές, έγιναν το πρώτο λίπασμα για την ελληνική εθνική συνείδηση, ενώ οι μαρτυρικές μορφές που αναδείχτηκαν σ’ αυτούς τους απέλπιδες αγώνες έφτιαξαν τους πρώτους ελληνικούς μύθους στη μεταβυζαντινή εποχή.

Ο Διονύσιος Πύρρος ο Θετταλός όπως επικράτησε να λέγεται, ήταν ένας απ’ αυτούς γεννημένος  το 1774 ή 1777 στην Καστανιά . Μορφωμένος και με επιβλητική φυσιογνωμία, χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος  στη Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Μεγάλου Μετεώρου από τον Αμβρόσιο τον πρώην Τρίκκης και αργότερα  Λαρίσης και μετά Τρίκκης , έκανε μια πρώτη αποτυχημένη εξέγερση στη Θεσσαλία το 1600, με άνδρες που είχε στρατολογήσει από την Πίνδο και τα Χάσια. Οι Τούρκοι τον κυνήγησαν, το Πατριαρχείο τον καταδίκασε και τον καθαίρεσε από το αξίωμα του, ενώ ο ίδιος μόλις που πρόλαβε να δραπετεύσει στην Ιταλία. Από το 1593 που χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Λαρίσης ο Διονύσιος Πύρος ο Θετταλός  στο μυαλό του είχε πάντα την εξέγερση εναντίον των Τούρκων και καθώς η Λάρισα δεν προσφερόταν για επαναστατική δράση, μετακινήθηκε στα Τρίκαλα .

Κατάφερε να οργανώσει άντρες από την Πίνδο και τα Χάσια και πραγματοποίησε την πρώτη του εξέγερση εναντίον των Οθωμανών, που όμως απέτυχε. Οι απώλειες για τους Έλληνες ήταν σημαντικές. Μεταξύ αυτών, ο Μητροπολίτης Καρδίτσας Σεραφείμ, που συνελήφθη σαν συνεργός και θανατώθηκε.

Ο Διονύσιος έφυγε για τη Δύση, όπου συνέχισε τις προσπάθειες για οργάνωση επαναστατικού κινήματος. Το Πατριαρχείο τον καθαίρεσε αλλά εκείνος δεν το έβαλε κάτω. Συνέχισε να περιοδεύει στις δυτικές χώρες, αναζητώντας βοήθεια από ηγεμόνες, ισχυρούς άντρες της εποχής, ακόμα και από τον Πάπα αυτοπροσώπως, χωρίς να καταφέρει να κερδίσει κάτι. Το μόνο που κατάφερε ήταν να αγοράσει κάποια μεταχειρισμένα όπλα από τη Βενετία, τα οποία πήρε μαζί του στην Ελλάδα για να τα χρησιμοποιήσει στην επανάσταση που προετοίμαζε. Παρόλο που ο Διονύσιος δεν κατάφερε να χτυπήσει αποτελεσματικά τους Τούρκους, παρέμεινε πιστός στο όραμά του για όλη του τη ζωή και τελικά θυσιάστηκε γι’ αυτό. Η εξέγερση που έκανε το 1611 θεωρείται η δυναμικότερη εναντίον των Τούρκων κατά τον 17ο αιώνα….

*Η επανάσταση του Παπα- Θύμιου Βλαχάβα (1808)

Στις 29 Μαϊου 1808 ο Παπα – Θύμιος Βλαχάβας (περ. 1760-1809) , κήρυξε επανάσταση κατά του οθωμανικού ζυγού και έδωσε σκληρή μάχη στο Καστράκι  που τον οδήγησε  με δόλιο τρόπο στα Γιάννενα όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο . Ο Παπα- Θύμιος ήταν γιος του γνωστού αρματολού Αθανάσιου Βλαχάβα . Είχε χειροτονηθεί ιερέας, αλλά όταν ο πατέρας του πέθανε, τον διαδέχτηκε στο αρματολίκι και ανέπτυξε αξιόλογη επαναστατική δραστηριότητα. Πέτυχε να ενώσει όλους τους αρματολούς της Στερεάς Ελλάδας και ενισχύθηκε και από τα Επτάνησα με τη σύμπραξη των Ρώσων. Ο Αλή πασάς ανησύχησε πολύ και με δόλια μέσα σιγά-σιγά κατάφερε να κυριεύσει το Σούλι το 1803, ενώ απειλούσε όλο τον αρματολισμό (1805). Τότε έγινε συνέλευση στο Καρπενήσι των αρματολών και ο Βλαχάβας μίλησε για οργανωμένη αντίσταση ενάντια στο σχέδιο του Αλή και για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Το 1806 που κηρύχθηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, ο Βλαχάβας αναδείχτηκε με τους αγώνες του εναντίον των Τούρκων σε κύρια μορφή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα .

Ο Αλή πασάς με ισχυρές δυνάμεις τον καταδίωξε και έτσι αναγκάστηκε ο Βλαχάβας, ο Νικοτσάρας, ο Σταθάς κ.ά. να καταφύγουν στη Σκιάθο. Εκεί το 1807 κατασκεύασαν πειρατικό στόλο από 70 πλοία, που έκανε επιθέσεις στα τούρκικα πλοία. Το 1808, ενώ συνεχιζόταν ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος, ο Βλαχάβας με την υποκίνηση των Ρώσων και σε συνεννόηση με τον ηγεμόνα των Σέρβων Καραγεώργη, συγκάλεσε συνέδριο των αρχηγών των αρματολών και εκλέχτηκε γενικός αρχηγός τους. Τότε κατάρτισε σχέδιο επανάστασης της Στερεάς και ζήτησε και τη βοήθεια των δυσαρεστημένων Τούρκων της Λάρισας και των Τρικάλων, οι οποίοι καταπιέζονταν από τους Αλβανούς του Αλή πασά.

Σαν ημέρα εξέγερσης ορίστηκε η 29η Μαΐου 1808, αλλά το σχέδιο στην αρχή του ακόμα προδόθηκε από τον αρματολό του Μέτσοβου Ντεληγιάννη. Ο Βλαχάβας είχε τοποθετήσει τον Ντεληγιάννη και τον Ευθύμιο Στουρνάρη στα στενά Μέτσοβο και Καλλαρυτών, για να εμποδίσουν τους Αλβανούς. Επίσης οχύρωσε το μοναστήρι στα Μετέωρα.

Ο Αλή πασάς, όταν έμαθε το σχέδιο, έστειλε αμέσως το γιο του, Μουχτάρ, να καταδιώξει τον Βλαχάβα. Αυτός έκανε επίθεση στους αδερφούς του Βλαχάβα, Θεόδωρο και Δημήτριο, στο Καστράκι, κοντά στα Μετέωρα, καθώς και στη γέφυρα Μπαμπά. Η σύγκρουση που ακολούθησε ήταν φονική. Ο Βλαχάβας έφτασε στον τόπο της μάχης με 500 άντρες, όταν πια είχε συντελεστεί το κακό και είχε σκοτωθεί ο αδερφός του Θεοδωράκης και οι άνδρες του. Μετά από την καταστροφή αυτή ο Βλαχάβας πήρε 200 άντρες και ανέβηκε στον Όλυμπο. Από εκεί πήγε στη Σκόπελο και κατασκεύασε πάλι πειρατικό στόλο. Η Πύλη, αργότερα υποσχέθηκε γενική αμνηστία στους αρματολούς, και όλοι επέστρεψαν στις θέσεις τους.

Ο Βλαχάβας καταζητούνταν από τον Αλή επίμονα και γι’ αυτό το σκοπό ο Αλή μεταχειρίστηκε πλαστή επιστολή, γράφοντας ότι τον καλούσαν σε συνάντηση οι Λαζαίοι. Ο Βλαχάβας ανύποπτος πήγε και αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι τον παρέδωσαν στον Αλή στα Ιωάννινα, ο οποίος διέταξε τους δημίους του να του σπάσουν τα κόκαλα και να τον κομματιάσουν στα τέσσερα. Κρέμασαν μάλιστα από ένα κομμάτι σε τέσσερα σημεία των Ιωαννίνων για να τρομοκρατηθούν οι Έλληνες κάτοικοι. Η ζωή και το ηρωικό τέλος του Βλαχάβα ενέπνευσαν τον Παναγιώτη Σούτσο να γράψει το ομώνυμο δραματικό έργο του Ευθύμιος Βλαχάβας .

*Η κήρυξη της επανάστασης στον Ασπροπόταμο (1821)

Στις 5 Ιουλίου του 1821, κηρύσσεται η Επανάσταση στην περιοχή Ασπροποτάμου, όπου τα 67 χωριά της κατοικούνται αποκλειστικά από Έλληνες. Ονομαστοί καπεταναίοι στην περιοχή αυτή  ο Νικ. Στορνάρης ή Στουρνάρας, ο Αθαν. Μάνταλος, οι αδελφοί Λιακατά και ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος, ο οποίος ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία από το 1819 και είχε κατηχήσει ο ίδιος πολλούς από τους άλλους καπεταναίους.

Με αρχηγό το Νικ. Στουρνάρα οι Ασπροποταμίτες και οι άλλοι κάτοικοι της Πίνδου επαναστατούν στην Πόρτα (Πύλη), Πρεβέντα (Διάβα), Καλαμπάκα και σ’ όλον τον Ασπροπόταμο και καταφέρνουν, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, να ελέγχουν την περιοχή. Ετοίμασαν μάλιστα και επίθεση εναντίον των Τρικάλων, αλλά προδόθηκαν από τον καπετάνιο των Αγράφων, Σταμάτη Γάτσο, από τον οποίον είχαν ζητήσει βοήθεια.

Ο Γάτσος, έχοντας συνθηκολογήσει ο ίδιος με τους Τούρκους λίγο πριν, όχι μόνο αρνήθηκε να τους βοηθήσει, αλλά όπως γράφει ο Φιλήμων, ήταν έτοιμος να χτυπήσει τους ομοεθνείς του επαναστάτες πισώπλατα, εάν επιτίθεντο εναντίον των Τρικάλων. Έτσι, το σχέδιο για την κατάληψη των Τρικάλων ματαιώθηκε και η επανάσταση άρχισε να χάνει έδαφος.

Οι Τούρκοι βρήκαν την ευκαιρία και με επίθεση εναντίον του Λιακατά, του Χατζηπέτρου και του Στορνάρη κατάφεραν, με μεγάλη δυσκολία βέβαια, και αφού αποκρούστηκαν στην αρχή, να διώξουν τους επαναστάτες από τις θέσεις τους στα στενά του Κλεινοβού, της Πόρτας και του Προδρόμου. Η έκβαση των επιχειρήσεων υπέρ των Τούρκων κρίθηκε στις 29 Ιουλίου με την άφιξη της τουρκικής δύναμης, η οποία είχε καταλάβει το Συρράκο και τους Καλαρρύτες, καθώς επίσης και σώματος 2.000 πεζών και ιππέων από τα Τρίκαλα. Ενωμένοι οι Τούρκοι επιτέθηκαν εναντίον του Στορνάρη στην Πόρτα, ο οποίος τους αντιμετώπισε με επιτυχία μια ολόκληρη μέρα. Επειδή, όμως, πολλοί άνδρες λιποτάκτησαν, αναγκάστηκε να αποσυρθεί στα λημέρια του στη δύσβατη Πίνδο.

Το κλίμα ηττοπάθειας και φόβου που κατέλαβε τους Έλληνες, ύστερα από τις απανωτές αποτυχίες τους στα Άγραφα, στους Καλαρρύτες, στο Συρράκο και στην Πόρτα, οδήγησε τον Στορνάρη σε συμβιβασμό με τους εχθρούς, με τους όρους τα μεν τουρκικά στρατεύματα θα αποσύρονταν από την περιοχή Ασπροποτάμου, οι δε κάτοικοι της περιοχής θα αναλάμβαναν την υποχρέωση να πληρώνουν ετήσιο φόρο στον σουλτάνο. Ακόμα ένα άδοξο τέλος σε μια ακόμη ηρωική προσπάθεια των Θεσσαλών, να αποκτήσουν την ελευθερία τους..» , γράφει ο ιστορικός ερευνητής Θεόδ. Νημάς σε σχετική αναφορά του για την κήρυξη της επανάστασης στην περιοχή της Καλαμπάκας και των χωριών της Πίνδου.

*Η επανάσταση υπό τον Χριστόδουλο Χατζηπέτρο (1854)

Στα τέλη του 18ου αρχές 19ου αιων. η πόλη καταστράφηκε πολλές φορές από Τουρκαλβανούς . Στις 3-15 Μαϊου 1854 κηρύχτηκε στην Καλαμπάκα η Θεσσαλική Επανάσταση από τον στρατηγό Χριστόδουλο Χατζηπέτρο που προσέβαλε το τουρκο-αλβανικό-αιγυπτιακό σώμα , σκότωσε 500 περίπου εξ αυτών και κατέλαβε την πόλη αλλά στις 18 Ιουνίου  πιεζόμενος από 7000 χιλ. Τούρκους αναγκάστηκε να υποχωρήσει . Η εν λόγω επανάσταση εντάσσεται στο πλαίσιο Κριμαϊκού Πολέμου καθώς οι Έλληνες εκτίμησαν ότι είχε φτάσει η ώρα να απελευθερώσουν τις αλύτρωτες πατρίδες.

Την ηγεσία ανέλαβε ο υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα υποστράτηγος Χριστόδουλος Χατζηπέτρος. Ο Χατζηπέτρος αναχώρησε από τη Λαμία, στις 14 Μαρτίου 1854 επικεφαλής 500 ανδρών. Αφού πέρασε τα σύνορα ενώθηκε με 1.500 ακόμα άνδρες των οπλαρχηγών Στράτου, Ράγκου, Καταραχιά και Ζιάκα. Οι Έλληνες κατευθύνθηκαν στο Φανάρι Καρδίτσας. Οι επαναστάτες οπλαρχηγοί είχαν ήδη νικήσει τους διπλάσιους Τούρκους που βρισκόταν εκεί και τους είχαν υποχρεώσει σε υποχώρηση. Άλλα τμήματα Ελλήνων υπό τους Τζαμαλά, Πανουριά και Δυοβουνιώτη (γιους των ομώνυμων οπλαρχηγών του 1821), είχαν συγκεντρωθεί προς τον Αλμυρό και επιτιθέμενοι νίκησαν τους Τούρκους στο χωριό Πλάτανο. Στις 23 Μαρτίου τρία τουρκικά τακτικά τάγματα μαζί με 500 άτακτους Αλβανούς, 30 ιππείς και τρία πυροβόλα, επιτέθηκαν στους περίπου 2.000 Έλληνες στον Πλάτανο. Παρά την υπεροχή τους οι Τούρκοι νικήθηκαν αφήνοντας 150 νεκρούς στο πεδίο.

Ωστόσο οι Τούρκοι ενισχύθηκαν και επιτέθηκαν πάλι. Οι Έλληνες υποχρεώθηκαν να υποχωρήσουν, αν και πολέμησαν γενναία και σκότωσαν τουλάχιστον 150 Τούρκους, χάνοντας 34 άνδρες, εκ των οποίων 11 Ούγγροι φιλέλληνες ήρωες που κάηκαν ζωντανοί, αλλά δεν παραδόθηκαν, υπερασπιζόμενοι έναν μύλο. Οι Τούρκοι ενισχύθηκαν με 6.000 ακόμα Αιγυπτίους ενώ τους υποστήριζε από τη θάλασσα και μια γαλλική φρεγάτα.

*Η μάχη της  Καλαμπάκας και το άδοξο τέλος της επανάστασης Χατζηπέτρου

Οι συγκρούσεις γύρω από την Καλαμπάκα ξεκίνησαν την 1η Μαΐου και κράτησαν μέρες. Στις 5 Μαίου ο Σελίμ πασάς εξαπέλυσε επίθεση κατά των ελληνικών θέσεων αλλά αποκρούστηκε χάνοντας 200 άνδρες. Ενισχυμένος επιτέθηκε και πάλι κατά των Ελλήνων πιέζοντας ιδιαίτερα τα τμήματα των οπλαρχηγών Λεωτσάκου και Πλαπούτα. Την κρίσιμη στιγμή όμως ένα σώμα Μακεδόνων επενέβη και οι Τούρκοι συντρίφθηκαν χάνοντας 500 άνδρες, έναντι 19 Ελλήνων. Παρά την ήττα ο Σελίμ αποφάσισε νέα επίθεση για την επομένη. Και πάλι όμως ηττήθηκε κατά κράτος. Οι Έλληνες μάλιστα καταδίωξαν τους Τούρκους ως τον Πηνειό όπου πολλοί Τούρκοι πνίγηκαν προσπαθώντας να ξεφύγουν. Οι Έλληνες κυρίευσαν 500 τυφέκια, πέντε πυροβόλα και αιχμαλώτισαν 200 άνδρες του τουρκικού στρατού.

Στα τέλη Μαΐου οι Τούρκοι είχαν ενισχυθεί και οι δυνάμεις τους αριθμούσαν πλέον περί τους 8.000 άνδρες. Κατόπιν επιτέθηκαν αδιαφορώντας για τις απώλειες. Αν και έχασαν τουλάχιστον 1.000 άνδρες, οι Τούρκοι κατάφεραν να επικρατήσουν ύστερα από τριήμερη σύγκρουση. Εξάλλου είχε γίνει γνωστό ότι Βρετανία και Γαλλία επέβαλαν ουδετερότητα στην Ελλάδα και το ηθικό των Ελλήνων είχε επηρεαστεί. Μετά τη τελευταία μάχη ο Χατζηπέτρος υποχώρησε στο Νεοχώρι . Εκεί εξέδωσε και την τελευταία ημερήσια διαταγή του μεταξύ των άλλων έγραφε :  Στρατιώτες Θεσσαλοί, των Αγράφων, της Πίνδου, του Ολύμπου, «..αποσυρόμεθα του αγώνος κύπτοντες εις τας ακαταμαχήτους περιστάσεις. Αλλά η γη των πατέρων μας, ο τόπος γεννήσεώς μας είναι δίκαια απαράγραπτα διά παντός. Αν και προς καιρόν υποχωρούμεν, δεν λησμονούμεν.. αποθέτωμεν τα όπλα ευέλπιδες ότι οι δυνατοί της Γης θέλουν εννοήσει…».

Δυστυχώς οι δυνατοί της Γης εννοούν μόνο τα δικά τους συμφέροντα και έτσι η επιτυχής, έως τότε, επανάσταση των Ελλήνων στη Θεσσαλία, έσβησε. Η ελληνική γη της Θεσσαλίας θα έπρεπε να περιμένει 27 ακόμα χρόνια την ελευθερία. Σε όλους αυτούς τους αγώνες των Θεσσαλών και κυρίως της περιοχής Καλαμπάκας πήραν μέρος σημαίνουσες προσωπικότητες προσφέροντας τις περιουσίες τους αλλά και αυτήν την ίδια την ζωή τους στην λευτεριά του ελληνικού έθνους .

*Η πρώτη απελευθέρωση

Η κατάληψη της  Θεσσαλίας από του Τούρκους κράτησε μέχρι το 1881 και η Καλαμπάκα απελευθερώθηκε την πρώτη φορά στις 27 Αυγούστου 1881 όταν με την συμφωνία Κωνσταντινούπολης (1881) ,που ήταν μια διμερής συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που συνομολογήθηκε στις 28 Μαρτίου του 1881 στη Κωνσταντινούπολη (ημερομηνία της τελευταίας συνεδρίασης) βάση της οποίας καθορίστηκε μεταξύ των δύο Βασιλείων η γραμμή των νέων συνόρων με την παραχώρηση στο Ελληνικό Βασίλειο των πρώην οθωμανοκρατούμενων περιοχών της Θεσσαλίας και το τμήμα του Νομού Άρτας, ανατολικά του Αράχθου με το Ελληνικό Βασίλειο να υποχρεώνεται  να αποζημιώσει όλες τις τουρκικές περιουσίες των κατοίκων που υπήρχαν στις περιοχές αυτές . Την εν λόγω συμφωνία συνυπέγραψαν  οι Πρέσβεις των Μεγάλων Δυνάμεων δύο μήνες μετά, επίσης στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι η  περιοχή μας θα  ξαναβρεθεί υπό Τουρκική κυριαρχία με τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 για ένα περίπου χρόνο, μέχρι την τελική της ενσωμάτωση στην Ελλάδα (1898).

*Το ολοκαύτωμα της Κουτσιούφλιανης και  μεγαλειώδης ηρωική απόφαση των Κουτσοφλιανιτών

Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της περιόδου αυτής για την περιοχή που  συγκλόνισε την τότε πολιτισμένη Ευρώπη , ήταν  αναμφισβήτητα το ολοκαύτωμα της Κουτσιούφλιανης από τους ίδιους τους Κουτσουφλιανιώτες !!

Όταν η διεθνής επιτροπή χάραξης συνόρων άφησε τελικώς εκτός της ελληνικής επικράτειας την Κουτσουφλιανη οι κάτοικοι της έλαβαν μια τραγική όσο και μεγαλειώδη απόφαση: στις 13 Μαΐου 1898 έκαψαν τις πατρογονικές τους εστίες, ξέθαψαν τα οστά των προγόνων τους, έκαψαν τα λείψανα των νεκρών του πρόσφατου πολέμου του 1897 για να μην τα βεβηλώσουν οι Τούρκοι και με επικεφαλής τους προκρίτους και τον ιερέα τους με τα εικονίσματά τους ανά χείρας, διάβηκαν την νέα  μεθόριο και επέστρεψαν στην Ελλάδα διαλέγοντας μια νέα τοποθεσία για να ξαναχτίσουν το χωριό τους από την αρχή. Η τοποθεσία αυτή βρισκόταν κοντά στο μοναστήρι της Παναγίας  Λιμποχόβου λίγα μόλις χιλιόμετρα από την αρχική τοποθεσία της Κουτσούφλιανης.

Όπως άλλωστε είπε ένας κάτοικος της σε δημοσιογράφο της εφημερίδας «ΕΣΤΙΑ»: «Εμείς δεν θα φύγουμε μακριά πολύ από το παλιό χωριό μας. Θέλουμε να το βλέπουμε. Απέναντι θα κάνουμε νέο χωριό. Κτήματα δημόσια και μοναστηριακά είναι εκεί. Χίλιες δραχμές άμα πάρει καθένας μας, θα φτιάξει το σπιτάκι του κι έχει ο Θεός, που ξέρεις,  μπορεί να ξαναπάμε γρήγορα στην Παλιά Κουτσούφλιανη ελευθερωμένη». Το νέο χωριό ονομάστηκε εύλογα «Νέα Κουτσούφλιανη» , η σημερινή Παναγία.

Το «ολοκαύτωμα της Κουτσούφλιανης» αποτέλεσε ένα μεγαλειώδες ξέσπασμα του ελληνισμού σε μια εποχή που το μικρό ελληνικό βασίλειο είχε ηττηθεί στρατιωτικά και δεχόταν συνεχώς διπλωματικές πιέσεις και εξευτελισμούς ενώ βρισκόταν και υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο. Η γενναία στάση των κατοίκων της Κουτσούφλιανης προκάλεσε πανελλήνια συγκίνηση, εφημερίδες και πνευματικοί άνθρωποι της εποχής αναφέρθηκαν εκτεταμένα στην ηρωϊκή αυτή πράξη των Κουτσοφλιανιτών , ενώ πολλοί εύποροι Έλληνες προσήλθαν αυθόρμητα και προσέφεραν χρήματα υπέρ της δοκιμαζόμενης κοινότητας .

*Αγωνιστές των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων

Μια άγνωστη πλευρά της τοπικής μας ιστορίας είναι τα πρόσωπα που έλαβαν μέρος στα κατά καιρούς κινήματα και εξεγέρσεις κατά του οθωμανικού ζυγού και της εθνικής ανεξαρτησίας , πέραν των ηγετών τους . Στο πλαίσιο αυτό ενδεικτικά  και ως ένα είδος μνημόσυνου για την θυσία τους , σκιαγραφούμε κάποια εξ΄ αυτών :

Από  ΚΑΣΤΑΝΙΑ

_Μπούσος Στέργιος, Υπό τον Φωτομάρα «επολέμησε γενναίως, καρτεροψύχως εις όλας τας τότε γενομένας μάχας κατά των εχθρών, καθώς εις τους Μύλους κατά του Ιμπραΐμ και εις τα Βέρβενα κατά του ιδίου», υπό δε τον Π. Ζαφειρόπουλο πολέμησε εναντίον του Δράμαλη μισθοδοτώντας εξ ιδίων 50 στρατιώτες. Έζησε πάμπτωχος, αφού ξόδευσε όλη την περιουσία του στον Αγώνα (Α.Μ. 16441 και 359, ν.μ. 5131 και 197).

_Πύρρος Διονύσιος, ιατροφιλόσοφος, εκ Καστανιάς. Έζησε κοντά στον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄ κατά τις δραματικές ώρες προ του απαγχονισμού του. Ως ιατρός βοήθησε σημαντικά την Επανάσταση στην Πελοπόννησο κ.α. Στη Μάνη σύστησε εξ ιδίων το πρώτο ελληνικό χαρτοποιείο, ενώ το 1827 ίδρυσε άλλο κοντά στο Άργος. Διασκεύασε την Εξάβιβλο του Αρμενοπούλου και την έδωσε στον Πανούτσο Νοταρά με σκοπό να τυπωθεί για την κάλυψη του νομικού κενού, δυστυχώς όμως τα χειρόγραφα χάθηκαν (Γ.Α.Κ., Υπ. Δικαίου, φ. 25).

_Δημητρίου Δήμος, «ένας από τους πρώτους οικοκυραίους» του χωριού. Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Β΄ τάξεως. Εγκατέλειψε την περιουσία του και έλαβε μέρος στον αγώνα ως μπουλουξής υπό τον Γρ. Λιακατά ως το 1823 και κατόπιν υπό τον Χρ. Χατζηπέτρο. Η ακίνητη περιουσία του περιήλθε στους Τούρκους, ενώ με χρήματά του συντηρούσε 15 με 20 στρατιώτες (Α.Μ. 17990, ν.μ. 5704).

Από ΚΛΕΙΝΟΒΟ,

_Λιακατάς Γρηγόριος ,  αρματολός ,  εκ των ηγετών της Επαναστάσεως στον Ασπροπόταμο και ιδιαίτερα στη μάχη της Κρύας Βρύσης, μετά την καταστολή της το 1823 κατέβηκε στο Μεσολόγγι, μαζί με τον Νικ. Στουρνάρα. Σκοτώθηκε πολεμώντας στον Ντολμά στις 28 Φεβρουαρίου 1826. Ετάφη υπό τα ερείπια των προμαχώνων της θέσεως αυτής, τον οποίον έκλαυσεν  στρατός και ο λαός, διότι, εκτός των στρατιωτικών αρετών και προτερημάτων αυτού, ήτο και ο ωραιότερος πάντων των πολεμιστών της εποχής εκείνης της λεβεντιάς και του παλληκαρισμού. Ο Κανέλλος Δεληγιάννης εξαίρει με παρόμοιο τρόπο την γενναιότητά του: «Εις την πολιορκίαν του Αιτωλικού έπεσεν ενδόξως ο οπλαρχηγός Γρηγόριος Λιακατάς, πολεμών διά του ξίφους εν μέσω των εχθρών, άφησε παράδειγμα ευτολμίας εις τας επερχομένας γενεάς των Ελλήνων». Ο Γρ. Λιακατάς είχε δράσει, συνεργαζόμενος με τον Νικ. Στουρνάρα, στην περιοχή Ασπροποτάμου, στο Μέτσοβο, τη Γότιστα κ.ά. Το 1825 του είχε απονεμηθεί ο βαθμός της στρατηγίας. Στον Ντολμά σήμερα λειτουργεί Σύλλογος Λιακαταίων!

_Ζαρκάδας , αναφέρεται στα Ελληνικά Χρονικά του Μεσολογγίου ως εξάδελφος του Γρ. Λιακατά. Σκοτώθηκε 13 Απριλίου 1825 στον Ελαιώνα του Μεσολογγίου πολεμώντας εναντίον του Κιουταχή.

_Λιακατάς ή Μπάκας Γεώργιος , υπηρέτησε ως μπουλουξής του Γρ. Λιακατά και έλαβε μέρος σε διάφορες μάχες. Τραυματίστηκε βαριά στον Ντολμά (Α.Μ. 3225, ν.μ. 1509).

_Λιακατάς Κώστας,  έλαβε μέρος στον Αγώνα από το 1821 έως το 1827 και το 1825 είχε λάβει τον βαθμό του χιλίαρχου. Αργότερα κατατάχθηκε στον βαθμό του λοχαγού. Και οι αδελφοί του Μήτρος και Σωτήρης είχαν ονομασθεί το 1825 αντιστράτηγοι (Α.Μ. 127, ν.μ. 560).

_Οικονόμου Βάκης του Γιαννουσίου, Ήταν ο μεγαλύτερος νοικοκύρης του χωριού του. Πολέμησε στο Νεόκαστρο, στην Κλείσοβα και στην πολιορκία του Μεσολογγίου, όπου εφονεύθη κατά την Έξοδο στο Μποχώρι.

_Οικονόμου Παπαθανάσιος Γ.,  είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία, ξόδευσε για τους σκοπούς της 17 χιλιάδες γρόσια και βοήθησε τον Γρ. Λιακατά. Μεσολάβησε για να συνεννοηθούν και συνεργαστούν εναντίον του Σκόνδρα πασά στη μάχη της Πέτρας οι καπεταναίοι Λιακατάς, Στουρνάρας, Χατζηπέτρος και Μάνδαλος. Από τη λύπη του για την ήττα ασθένησε και απέθανε καθ᾽ οδόν προς Μεσολόγγι. Η οθωμανική κυβέρνηση τον αποκήρυξε και εδήμευσε την περιουσία του. Το αρχοντικό του στον Κλεινοβό πυρπολήθηκε (Α.Μ. 564, ν.μ. 1972).

_Οικονομόπουλος Γεώργιος , γιος του Παπαθανασίου.

Οικονόμου. Αγωνίστηκε στην αρχή ως υπασπιστής του Γρ. Λιακατά και κατόπιν του Χρ. Χατζηπέτρου. Πολέμησε στο Μεσολόγγι, στο Δίστομο, την Αράχωβα, την Αθήνα κ.α. Κατατάχθηκε στον βαθμό του ανθυπολοχαγού . πέθανε πάμπτωχος (Α.Μ. 564, ν.μ. 1972).

Από ΚΡΑΝΙΑ

_Ρέστης (Ορέστης) Χρήστος, Μαζί με τρεις συγγενείς του ακολούθησε τον Γρ. Λιακατά και πολέμησε γενναία. Έπεσαν όλοι μαχόμενοι μαζί του στον Ντολμά. Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Β΄ τάξεως (Α.Μ. 6925, ν.μ. 2582).

Από ΧΑΛΙΚΙ

_Γεώργιος Χαλικιώτης , ιατροχειρουργός , έδρασε κυρίως στην Εύβοια, όπου πρωτοστάτησε στην οργάνωση της Επαναστάσεως. Εφονεύθη στη Σκόπελο από Σκοπελίτες. Το 1822 ο Άρειος Πάγος «Διά τας λαμπράς εκδουλεύσεις οπού έκαμεν ο κύριος Γεώργιος Χαλικιώτης εις το γένος αγωνισθείς εις τον ιερόν υπέρ ανεξαρτησίας αγώνα και πολεμήσας υπέρ πίστεως και πατρίδος τον τιμά με το λαμπρόν της πεντακοσιαρχίας αξίωμα». Το 1846 οι συνταγματάρχες Νικ. Κριεζώτης, Χρ. Χατζηπέτρος και Τσάμης Καρατάσος βεβαιώνουν ότι «…πεντακοσίαρχος εξ αρχής του ιερού υπέρ της ανεξαρτησίας της πατρίδος αγώνος έλαβε τα όπλα εις τας χείρας και παρευρέθη εις όλας τας κατά την Στερεάν Ελλάδα και Πελοπόννησον γεννηθείσας εκστρατείας οδηγών τους υπό την διεύθυνσίν του στρατιώτας κατά του εχθρού μ᾽ όλον τον ζήλον και την ακούραστον προθυμίαν ενός γενναιόφρονος Έλληνος» (Α.Μ. 201, ν.μ. 1071).

_Ζέρβας Χρήστος του Ιωάννη , πολέμησε κυρίως στην περιοχή της Εύβοιας υπό τις διαταγές των Β. Μαυροβουνιώτη, Γ. Ιατρού και Ν. Κριεζώτη από το 1821 έως το 1824. Από το 1825 υπηρέτησε υπό τον Χριστ. Χατζηπέτρον επικεφαλής 25 στρατιωτών. Έλαβε μέρος σε όλες σχεδόν τις μάχες (Νεόκαστρο, Μύλοι, Τρίπολη, Μεσολόγγι, Αράχωβα και Αθήνα, όπου έδειξε εξαιρετική ανδρεία. Τα παραπάνω βεβαιώνουν οι καπεταναίοι Κίτσος Τζαβέλλας, Χατζηχρήστος, Ιω. Κωλέττης, Χριστ. Χατζηπέτρος, Ι. Μακρυγιάννης και Ν. Κριζεζώτης (Α.Μ. 15164).

Από ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟ

_Βάκης Γεωργάκης , Κατατάχθηκε ως υπαξιωματικός Α΄ τάξεως. Πολέμησε ως μπουλουξής επικεφαλής 30 περίπου στρατιωτών και έλαβε μέρος σε πολλές μάχες. Μισθοδοτούσε εξ ιδίων τους στρατιώτες του, έπειτα δε από διαταγή του Καραϊσκάκη πρόσφερε 25.000 γρόσια για τις ανάγκες του στρατοπέδου. Χρήματα πρόσφεραν το 1827 και άλλοι Ασπροποταμίτες (Αποστόλης Παύλου 275, Αναστάσιος Τρίκας 175, Γεωργάκης Βάκης 275, Αποστόλης Φιζόλης 65, Κωσταΐζης 125, Ζώης Καραμπασιώτου 150, Γιάννης Δερδελάσης 100, Στέριος Πάγκος 15, Απόστολος Σεζάρης 60 = 1240 γρόσια). (ΑΜ. 13000, ν.μ. 4267).

_Βάκης Στέργιος του Γεωργάκη. Πολέμησε ως στρατιώτης του Χριστ. Χατζηπέτρου. Στην σχετική αναφορά του το 1865 μας δίνει την πληροφορία ότι έδωσαν χρήματα «διά τας ανάγκας του στρατοπέδου όλοι οι Ασπροποταμίται του χωρίου» του (Α.Α. 15587-15591).

_Μακρής Χριστόδουλος, έμπορος στην Κωνσταντινούπολη , Υπηρέτησε ως στρατιώτης στον Ιερό Λόχο του Αλέξ. Υψηλάντη και έλαβε μέρος στις μάχες στο Ντριγοβίστι, στο Δραγατσάνι και στο Σκουλένι. Διασωθείς ήλθε στην Ελλάδα και πολέμησε εναντίον του Ιμπραήμ (Α.Μ. 16286, ν.μ. 10751).

Πλήθος άλλων ανώνυμων αγωνιστών έδωσαν την ζωή τους υπέρ της πατρίδος και πίστεως. Για όλους αυτούς τους επώνυμους και ανώνυμους αγωνιστές  είναι χρέος μας να αναγείρουμε ένα περίλαμπρο μνημείο στον αυχένα «ΚΙΑΤΡΑ ΜΠΡΑΣΤΑ» ώστε από εκεί πάνω , από τα αρματολίκια τους να ατενίζουν την Καλαμπάκα και τα Τρίκαλα , αλλά και όλη την Θεσσαλία ως πέρα στον Όλυμπο .

*Η περιοχή στον μακεδονικό αγώνα

Η Καλαμπάκα λόγω της στρατηγικής της θέσης  αλλά και λόγω της σιδηροδρομικής σύνδεσης που είχε αναπτυχθεί όχι τυχαία , αποτέλεσε χώρο όπου ο επικεφαλής του Μακεδονικού αγώνα Παύλος Μελάς την  επισκέφθηκε πολλάκις  τις περισσότερες φορές μεταμφιεσμένος σε έμπορο ώστε να μην εντοπιστεί από την τουρκική προπαγάνδα και φιλοξενήθηκε  σε σπίτια επιφανών Καλαμπακιωτών που αποτελούσαν τον σύνδεσμό του , αλλά και σε μοναστήρια της περιοχής (Σταγιάδων) .

Η πρώτη επίσκεψη του Παύλου Μελά στη Μακεδονία έγινε τέλη Φεβρουαρίου 1904 ακολουθώντας την διαδρομή Βελεστίνο – Καλαμπάκα – Ελασσόνα . Στον πλαίσιο της οργάνωσης του  Μακεδονικού αγώνα ο Παύλος Μελάς χρησιμοποιούσε την γνωστή στράτα που ξεκινούσε λίγο πριν τον οικισμό Μουργγανίου ,περνούσε μέσα από το «δριστιανό» (εκεί όπου ο ιστορικός ναός Αγίας Παρασκευής Καστρακίου) , ανέβαινε  στο Γάβρο , και μέσα από τον Ίωνα ποταμό ανηφόριζε προς Δεσκάτη , Ελασσόνα . Απόδειξη  οι διανυκτερεύσεις στο μοναστήρι Κοιμήσεως Θεοτόκου  Σταγιάδων  Χασίων . Άρα εξ΄ αυτών και πολλών άλλων ιστορικών αναφορών προκύπτει ότι η Καλαμπάκα αποτέλεσε ορμητήριο του Μακεδονικού αγώνα συμμετέχοντας ενεργά στις προσπάθειες απελευθέρωσης της Μακεδονίας μας .

*Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος (1940) – κατοχή (1941-1944) – απελευθέρωση (18/10/1944)

Ένας σημαντικός ιστορικός σταθμός για την περιοχή μας είναι ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος που κηρύχτηκε από την Ιταλία στις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 31 Μαΐου 1941, όταν και ολοκληρώθηκε η κατάληψη της χώρας από τις Γερμανικές δυνάμεις, οι οποίες επιτέθηκαν στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941 στηρίζοντας την Ιταλία . Από τις 12 Απριλίου, ο Ελληνικός Στρατός άρχισε να υποχωρεί από την Αλβανία, για να μην περικυκλωθεί από τους προελαύνοντες Γερμανούς. Ακολούθησε η συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς, στις 20 Απριλίου του ΄41 και με τους Ιταλούς, τρεις μέρες αργότερα, οι οποίες περαίωσαν τυπικά τον ελληνοϊταλικόγερμανικό πόλεμο.

Στις 18 Απριλίου του 1941, Μεγάλη Παρασκευή, η Καλαμπάκα καταλήφθηκε επίσημα από τους προελαύνοντες Γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις που κατευθύνονταν προς Τρίκαλα . Μια ακόμα δύσκολη περίοδος , η περίοδος της Κατοχής και της σκλαβιάς, που διήρκεσε σχεδόν τρεισήμισι  χρόνια είχε αρχίσει και για την Καλαμπάκα όπως και για ολόκληρη  την Ελλάδα , με φόνους, εκτελέσεις, απαγχονισμούς, εκτοπίσεις, μπλόκα και με χίλιους δυο άλλους τρόπους εξευτελισμού της ανθρώπινης αξίας με καταστροφές , λεηλασίες και ερείπια.

*Οκτώβριος  1943 : μήνας ολοκαυτωμάτων

Αναμφίβολα η περίοδος της τριπλής κατοχής (Ιταλοί , Γερμανοί , Βούλγαροι) ήταν εξόχως δύσκολη για τους κατοίκους της περιοχής οι οποίοι δοκιμάστηκαν σκληρά . Ειδικά ο Οκτώβρης του ΄43 για την Καλαμπάκα και την ευρύτερη περιοχή είναι μήνας  ολοκαυτωμάτων καθώς η σταδιακή αποχώρησή των γερμανικών κατοχικών ναζιστικών στρατιωτικών δυνάμεων από την χώρα συνοδεύονταν από τον όλεθρο . Αιχμή των ενεργειών  σε βάρος των κατοίκων  στην  ευρύτερη περιοχή Καλαμπάκας  ήταν η μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση στην Πίνδο το φθινόπωρο του 1943  με την κωδική ονομασία  «Πάνθηρας»  που στόχευε  στην ανάκτηση του ελέγχου επί της κεντρικής οδού Τρικάλων-Ιωαννίνων και Άρτας-Ιωαννίνων τις οποίες ήλεγχαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ μετά  την ιταλική συνθηκολόγηση του Σεπτεμβρίου.

Η εκτέλεση στις 13 Ιουλίου 1943  78 Γερμανών που  είχαν συλληφθεί ένα μήνα πριν και κρατούνταν  στην Μονή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού Δολιανών δεν ήταν το αίτιο  της έναρξη της επιχείρησης αλλά η αφορμή . Τότε οι Γερμανοί πέρασαν δια πυρός και σιδήρου όλα τα χωριά του Ασπροπόταμου και της ευρύτερης περιοχής καίγοντας και καταστρέφοντας τα πάντα  και κυρίως εκτελώντας  εκατοντάδες κατοίκους .

Δύο μέρες πριν την έναρξη του «Πάνθηρα»,  στις 16/10/1943 ξεκίνησε η επιχείρηση «Λέων» με γερμανικές δυνάμεις που ξεκίνησαν από  Άρτα και έπληξαν τα Τζούμερκα και ιδιαίτερα το Βουλγαρέλι.  Το ίδιο συνέβη και λίγες μέρες αργότερα (26/10/1943) με την επιχείρηση «Πούμα»  (συμπληρωματική του  «Πάνθηρα» ) που χτύπησε τα Θοδώριανα   και την Νεράιδα.

Στις 18/10/1943 ξεκίνησε η μεγάλη επιχείρηση  «Πάνθηρας» . Οι γερμανικές δυνάμεις είχαν χωριστεί στην Ανατολική Ομάδα Μάχης, την Δυτική Ομάδα Μάχης και την Ομάδα Μάχης Βορρά, με κύρια ορμητήρια τα Τρίκαλα, την Κόνιτσα και τα Ιωάννινα. Τότε στην Πίνδο  υπήρχε μεγάλος όγκος δυνάμεων του ΕΛΑΣ της 1ης Μεραρχίας που ήταν η πλέον αξιόμαχη καθώς είχε ενισχυθεί με το πολεμικό υλικό της ιταλικής Μεραρχίας «Πινερόλο» που είχε αφοπλιστεί  απ’ τον ΕΛΑΣ μερικές εβδομάδες πριν . Επίσης στην Πίνδο υπήρχε το στρατηγείο του ΕΛΑΣ στην Καστανιά και η έδρα του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Ανταρτών στο Περτούλι .

Οι  Γερμανοί πέτυχαν σχετικά εύκολα τους αντικειμενικούς τους σκοπούς, καθώς δεν προβλήθηκε καμία αντίσταση ,  που ήταν η διάνοιξη των προαναφερόμενων οδικών αρτηριών που είχαν γι’ αυτούς μεγάλη  στρατηγική σημασία. Στο δρόμο προς Ασπροπόταμο κατέκαψαν πολλά χωριά  (Καλαμπάκα , Διάβα , Κρύα Βρύση) και σχεδόν όλα τα χωριά του Ασπροποτάμου .  Η μόνη αντίσταση που προβλήθηκε  από τις αντάρτικες ομάδες ήταν  μόνο στην Μεσοχώρα, στην Βωβούσα και στο Περιβόλι.

*Το ολοκαύτωμα της Καλαμπάκας (18/10/1943)

Το ημερολόγιο έγραφε  18 Οκτωβρίου του ’43  όταν  μηχανοκίνητες διμοιρίες των Γερμανών ερχόμενοι από Τρίκαλα μετέτρεψαν σε πραγματική κόλαση την  Καλαμπάκα με τους κατοίκους της να βλέπουν τις φλόγες από τα γύρω υψώματα (Κορομηλιά, Αι Γιάννης Κρύας Βρύσης , Διακόπια ) όπου είχαν καταφύγει προκειμένου να προστατευτούν . Η μανία των κατακτητών , δεν κατέστρεψε μόνο τους κόπους μιας ζωής , αλλά διέλυσε τον κοινωνικό , οικονομικό και παραγωγικό ιστό της πόλης . Η «Ανατολική Ομάδα Μάχης» με τεθωρακισμένα οχήματα, φορτηγά αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες κατευθύνονταν από τα Τρίκαλα προς την Καλαμπάκα. Μετά από ολιγόωρη μάχη, η Καλαμπάκα κατελήφθη και, αφού λεηλατήθηκε, δόθηκε η εντολή για την πυρπόληση της. Κάηκαν και καταστράφηκαν τα πάντα και η Καλαμπάκα με την παλιά αρχιτεκτονική εξαφανίστηκε .

*Το ολοκαύτωμα της Καστανιάς (19-26/10/1943)

Το απόγευμα της 19ης Οκτωβρίου  του ΄43 το 2ο  τάγμα των γερμανών κατευθύνεται προς  Καστανιά . Η είδηση  διαδόθηκε στην Καστανιά και στα άλλα χωριά του Ασπροποτάμου  οι κάτοικοι των οποίων προσπάθησαν να κρυφτούν  εγκαταλείποντάς τα . Το πρωί της 20ης Οκτωβρίου οι Γερμανοί φθάνουν στην Καστανιά και δεν βρίσκουν ψυχή . Την Πέμπτη 21η  του μηνός αρχίζει η λεηλασία του χωριού και ανακαλύπτουν  το στρατηγείο του ΕΛΑΣ, γεγονός το οποίο  κατέστησε  τους Καστανιώτες  απέναντι στους γερμανούς ενόχους  ως  συνεργάτες των ανταρτών. Την Παρασκευή 22 του Οκτώβρη, πολλοί Καστανιώτες μη έχοντας στο δάσος ούτε τα στοιχειώδη εφόδια  έστειλαν στο χωριό γυναικόπαιδα για να εφοδιαστούν με τρόφιμα και σκεπάσματα .

Οι Γερμανοί τους άφησαν ανενόχλητους να μεταφέρουν τις προμήθειες τους αποβλέποντας στον εντοπισμό των κρησφύγετων. Το Σάββατο 23 του Οκτώβρη  όλα τα γυναικόπαιδα που βρέθηκαν , περίπου 155 κάτοικοι, φυλακίστηκαν στην εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Στους έγκλειστους μοιράστηκαν αριθμοί με « σειρά προτεραιότητας » για εκτέλεση σε περίπτωση επίθεσης από αντάρτες. Την Κυριακή 24 του Οκτώβρη, οι κρυμμένοι στο δάσος Καστανιώτες, βρέθηκαν περικυκλωμένοι από τους Γερμανούς, οι οποίοι χωρίς δισταγμό άρχισαν να πυροβολούν, αδιακρίτως. Ο απολογισμός εκείνης της ημέρας ήταν 46 νεκροί και 72 συνολικά Καστανιώτες .

Την Δευτέρα 25η  Οκτωβρίου συνεχίσθηκε η λεηλασία του χωριού και την επόμενη , 26η Οκτωβρίου , ανήμερα του Αγίου Δημητρίου , η Καστανιά παραδόθηκε στις Φλόγες. Πυρπολήθηκαν 194 σπίτια και 266 αχυρώνες, τα καταστήματα και το σχολείο του χωριού και το λαογραφικό μουσείο με σπάνιο λαογραφικό υλικό 400 ετών, από την εποχή του Διονυσίου Πύρρου. Διασώθηκε μόνο η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου και το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, που είναι τα κύρια εκκλησιαστικά μνημεία του χωριού.  Ανάλογη τύχη είχαν και τα υπόλοιπα χωριά του Ασπροποτάμου .

Συνολικά οι γερμανοί στον Ασπροπόταμο έκαψαν 1624 σπίτια , 780 αποθήκες και βοηθητικούς χώρους εκτέλεσαν 121 κατοίκους , έκαψαν 13 εκκλησίες και μοναστήρια και φυσικά δεν άφησαν τίποτα σε υποδομές στο πέρασμά τους .

*Το ολοκαύτωμα της Βασιλικής (24/10/1944)

Στις πολεμικές εγκληματικές  ενέργειες των Γερμανικών κατοχικών δυνάμεων περίοπτη θέση κατέχει το ολοκαύτωμα της Βασιλικής στις 24 Σεπτεμβρίου του 1944 που συνοδεύτηκε από το αποτρόπαιο έγκλημα της εκτέλεσης 24 αμάχων στον λόφο του προφήτη Ηλία Καλαμπάκας και 33 συνολικά Βασιλικιωτών πατριωτών (Βλέπε ομιλία Μπουρλιάκα 24 /09/2014), ως και την πυρπόληση του χωριού .

Το Σάββατο 23 Σεπτεμβρίου πρωί, ισχυρή γερμανική δύναμη κατέκλυσε το χωριό. Πολλοί κάτοικοι βλέποντας τους Γερμανούς κρύφτηκαν ή κατέφυγαν στα γειτονικά χωριά Ρίζωμα, Σπαθάδες και Ράξα. Στο χωριό αρκετοί Γερμανοί άρχισαν τις συλλήψεις. Συγκέντρωσαν πολλά γυναικόπαιδα και όσους άνδρες βρήκαν στα σπίτια του χωριού σε μια μεγάλη γούρνα, όπου οι κάτοικοι «έκοβαν» πλιθιά. Άλλοι Γερμανοί στρατιώτες έβαλαν φωτιά στο χωριό με αποτέλεσμα να καούν 100 σπίτια, στάβλοι και αχυρώνες. Τότε κάηκαν και τα ληξιαρχικά βιβλία της κοινότητας με αποτέλεσμα πολύτιμα στοιχεία και απαραίτητες πληροφορίες να χαθούν οριστικά.

Στον χώρο συγκέντρωσης οι συλληφθέντες Βασιλικιώτες, περίπου 120 γυναικόπαιδα και 24 άντρες, έμειναν αρκετές ώρες υπό την απειλή των γερμανικών όπλων. Το απόγευμα οι Γερμανοί τους μετέφεραν 100 μ. βορειοδυτικά του νηπιαγωγείου, πέρα από το ποτάμι, όπου χώρισαν τους άνδρες από τα γυναικόπαιδα. Τα γυναικόπαιδα πήραν εντολή να μπουν σε δυάδες και να στραφούν δυτικά προς τον Κόζιακα. Τους άντρες οι Γερμανοί τους έβαλαν σε ένα χαντάκι. Όλη την ώρα 3 πολυβόλα τοποθετημένα βόρεια των αιχμαλώτων τους σημάδευαν. Ένας Έλληνας χαφιές πέρασε και ρώτησε τα ονόματά τους σε ανεύρεση κάποιου γνωστού. Μετά δόθηκε εντολή όλοι οι αιχμάλωτοι να στραφούν προς το νότο. Κι ενώ όλα έδειχναν ότι οι εκτελέσεις δε θα αργούσαν, ήρθε κατά το ηλιοβασίλεμα, ένα τζιπ γερμανικό από τα Τρίκαλα και δόθηκε εντολή τα γυναικόπαιδα να αφεθούν ελεύθερα. Αντίθετα οι Γερμανοί κράτησαν όλους τους άνδρες αιχμαλώτους και μία γυναίκα, τη Μαρία Εξάρχου του Αθανασίου, επειδή το πρωί, όταν οι Γερμανοί πήγαν να κάψουν το σπίτι της, αντιστάθηκε σθεναρά.

Το σούρουπο, τρεις Γερμανοί με παρατεταμένα τα όπλα, ανάγκασαν τους αιχμαλώτους από τον δημόσιο δρόμο να κατευθυνθούν πεζοί προς την Καλαμπάκα. Στο ύψος των Αγίων Θεοδώρων ένας από τους αιχμαλώτους, ο Κώτσιας Αθανάσιος, εξουθενωμένος, κάθισε λίγο να ξεκουραστεί. Ένας Γερμανός, αφού τον σκούντησε πρώτα με το όπλο του να σηκωθεί, στη συνέχεια τον πυροβόλησε και τον σκότωσε επί τόπου. Το βράδυ έφτασαν στην Καλαμπάκα και οδήγησαν τους αιχμαλώτους στους πρόποδες του «Προφήτη Ηλία», απέναντι από το σημερινό Αστυνομικό Τμήμα Καλαμπάκας, όπου την άλλη μέρα το πρωί, Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου 1944, οι Γερμανοί τους εκτέλεσαν ομαδικά, αφού πρώτα τους υποχρέωσαν να σκάψουν δυο μεγάλες γούρνες, για τάφο τους. Στη Μαρία Εξάρχου, λίγο πριν την εκτέλεση δόθηκε χάρη και το δικαίωμα να φύγει και να γλιτώσει, αλλά εκείνη όρθωσε το ανάστημά της και με πείσμα, μάταια όμως, προσπάθησε να απελευθερωθεί ο σύζυγός της και οι άλλοι, λέγοντας ότι όλοι ήταν αθώοι και κατέληξε με ηρωική απόγνωση να βρίζει «γουρούνια» τους Γερμανούς. Έτσι την εκτέλεσαν και αυτήν μαζί με τους άλλους αιχμαλώτους.

*Η εκτέλεση των  Καστρακινών στον κοινοτικό νερόμυλο (22/10/1944)

Άλλο ένα ειδεχθές έγκλημα των Γερμανικών ναζιστικών δυνάμεων κατοχής είναι επίσης η εκτέλεση  7 Καστρακινών στον κοινοτικό νερόμυλο στις 22 Σεπτεμβρίου του 1944 , άλλων 6 καθ΄ οδόν  προς Ε.Ο Καλαμπάκας – Ιωαννίνων (σύνολο 13 μόνο εκείνη τη μέρα) και  άλλων 25  κατά τη διάρκεια της κατοχής . Να σημειωθεί ότι στους εκτελεσθέντες στον κοινοτικό νερόμυλο περιλαμβάνονται μια μάνα με τα δύο παιδιά της και ένας δεκαεξάχρονος . Αψευδής μάρτυρας  το μνημείο που ανεγέρθη στο σημείο του παλαιού νερόμυλου  ανάμνηση του εγκλήματος των ναζί .

Η εκτέλεση των 12 από Περιστέρα – Διάβα (08/03/1944)

Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε και πολλές άλλες εκτελέσεις που έγιναν κατά την διάρκεια της  κατοχής και της αντίστασης στα χωριά Περιστέρα , Διάβα , κρύα Βρύση , Παναγία κ.λ.π.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των δώδεκα πατριωτών από Περιστέρα και Διάβα  που πιάστηκαν σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των στρατιωτικών  γερμανικών κατοχικών δυνάμεων στην περιστέρα στις 08/03/ 1944 και εκτελέστηκαν   ομαδικά , μαζί με άλλους 53 πατριώτες , στις 02/04/44 στο χωριό Μεσοράχη Δήμου Κρανώνα  Λάρισας ως αντίποινα στην  επίθεση – σαμποτάζ  ανταρτών στο σιδηροδρομικό δίκτυο  στην Λάρισα .

*Ο απολογισμός  των εγκλημάτων και των καταστροφών 

Ο απολογισμός της Γερμανικής θηριωδίας στην περιοχή είναι τραγικός . Εκτελέσεις , καμένα χωριά  , αποδεκατισμένες τοπικές κοινωνίες ,  καταστροφές υποδομών , ρημαγμένες  ζωές , πείνα και ψείρα , παραγωγή  ανύπαρκτη ,  καθώς οι κάτοικοι προσπαθούσαν να γλιτώσουν . Μοναδικά μνημεία του Βυζαντινού πολιτισμού καμένα και κατεστραμμένα . Οι πληγές που άφησαν πίσω τους τα ναζιστικά Γερμανικά στρατεύματα κατοχής στην περιοχή Καλαμπάκας  αλλά και γενικότερα  στην χώρα μας δεν ήταν εύκολο να επουλωθούν και χρειάστηκε πολύς καιρός για να γιατρευτούν και σε πολλές περιπτώσεις δεν γιατρεύτηκαν ποτέ .

Οι  εκτελεσθέντες 24 Βασιλικιώτες στην θέση προφήτης Ηλίας Καλαμπάκας (22/9/44) και οι συνολικά 33 από  Βασιλική , η εκτέλεση των 7 Καστρακινών στον κοινοτικό νερόμυλο(18-20/10/44)  , το ολοκαύτωμα της Καστανιάς  και η εκτέλεση των  72 Καστανιωτών (26/10/43) , τα 14 θύματα στον Κλεινοβό , η εκτέλεση  39 Ασπροποταμιτών (26/10/43)  , η εκτέλεση πατριωτών από Περιστέρα , Διάβα και άλλα χωριά της περιοχής (2/4/44) στη Λάρισα , τα πλιατσικολογήματα των χωριών  ,  οι πυρπολήσεις των χωριών του Ασπροποτάμου  και των ιερών μνημείων του Βυζαντινού και μεταβυζαντινού  πολιτισμού (Μοναστήρι Τιμίου Σταυρού  Δολιανών  και Παναγίας Γακακτοτροφούσας  Ανθούσας  ) και μια σειρά  άλλα γεγονότα σε βάρος του λαού της περιοχής  είναι ένας πρόχειρος μικρός απολογισμός της Γερμανικής Θηριωδίας που ποτέ δεν πρόκειται και δεν πρέπει  να ξεχαστεί .

Εμείς οι νεώτεροι έχουμε χρέος να κρατήσουμε ζωντανές τις μνήμες και τις θύμησες της γερμανικής θηριωδίας και αυτό σημαίνει ότι δεν  μπορούμε και δεν πρέπει να  ξεχάσουμε. Και δεν θα ξεχάσουμε όταν ανεγείρουμε μνημεία στους χώρους των εκτελέσεων , όταν καταγράψουμε τα ιστορικά γεγονότα και εντάξουμε όλα αυτά ως μάθημα τοπικής ιστορίας στα σχολεία μας , όταν τιμούμε όσους έδωσαν το αίμα τους και θυσιάστηκαν υπέρ πατρίδας .Εδώ ο ρόλος της Μητροπολιτικής Ακαδημίας Θεολογικών και ιστορικών μελετών Αγίων Μετεώρων , είναι πραγματικά κομβικός .

Το έπος του ’40 θεωρείται και είναι  εφάμιλλο  του ’21  γιατί ένας μικρός αλλά μέγας στην ψυχή , λαός , ο Ελληνικός λαός  , όχι μόνο δεν υποτάχθηκε   αλλά  απεναντίας αντέταξε το ΟΧΙ και υπερασπίστηκε με θάρρος και αυταπάρνηση την ελευθερία της πατρίδας και τις αξίες της φυλής μας όταν το φρόνημα  των  Ευρωπαϊκών  λαών βρίσκονταν στο ναδίρ . Αυτήν την Ελλάδα οφείλουμε να κρατήσουμε ψηλά στις μνήμες και στις καρδιές μας αντλώντας δύναμη και ηθικά διδάγματα  από την στάση των  προγόνων μας που μας παρέδωσαν μια πατρίδα  ηρώων , περήφανη και σεβαστή από όλους !!!

*Η πρώτη νικηφόρα αντιστασιακή μάχη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου – Μάχη Μερίτσας (12/02/1943)

Ο διοικητής του  Τάγματος Ιταλών που έδρευε  στην Καλαμπάκα, ζήτησε από τους κατοίκους των χωριών της περιοχής Χασίων να πάνε τρόφιμα στους Ιταλούς. Όμως οι κάτοικοι, έχοντας ανεβασμένο το ηθικό από την παρουσία αντιστασιακών ομάδων , αδιαφορούσα  και αρνούνταν . Το υπαρχηγείο του ΕΛΑΣ στα Χάσια έχει ειδοποιηθεί από τις οργανώσεις του ΕΑΜ πως οι Ιταλοί σχεδιάζουν επιδρομή στα γύρω χωριά και καταστρώνει σχέδια αντιμετώπισής του. Ο καπετάν Ζαραλής διαθέτει 150 ένοπλους εφεδροελασίτες, από τα χωριά των Χασίων.

Στις 11 Φλεβάρη 350 Ιταλοί, με βαρύ οπλισμό ξεκινούν για την Οξύνεια , πλαισιωμένοι από λεγεωνάριους και διερμηνέα . Η φάλαγγα φτάνει στη Μερίτσα σχεδόν ξημερώματα και επιδίδεται σε λεηλασίες. Αρπάζει ό,τι βρει από το βιος των κατοίκων. Το μεσημέρι της άλλης μέρας βάζουν φωτιά σε μερικά σπίτια και ξεκινούν για Καλαμπάκα, με τα μουλάρια όπου είχαν φορτώσει αυτά που άρπαξαν. Οι ΕΛΑΣίτες με τους ένοπλους Χασιώτες τρέχουν και πιάνουν θέσεις ενέδρας. Οι Ιταλοί κατηφόριζαν αργά -αργά με τραγούδια και χαρές, αφού έχουν εκτιμήσει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος. Σε λίγο, όμως, η κεφαλή της φάλαγγας δέχεται καταιγιστικά πυρά και τότε άρχισε η ιστορική μάχη στην οποία σκοτώθηκαν 161 Ιταλοί. Από τους μαχητές του ΕΛΑΣ έχασαν τη ζωή τους 7 ήρωες. Μετά την ηρωική αυτή μάχη οι Ιταλοί εγκατέλειψαν την Καλαμπάκα.

*Τι προηγήθηκε (μια μεγάλη δοκιμασία (12/01/1943)

Είχε προηγηθεί η είσοδος στην Καλαμπάκα του αντάρτικου σώματος του ταγματάρχη Κωστόπουλου το Δεκέμβριο του 1942, ο οποίος χτύπησε μικρό τμήμα στρατού Ιταλών με επικεφαλής γέρο ταγματάρχη στην έδρα τους σε κτήριο στη συμβολή των οδών Κονδύλη και Χατζηπέτρου που τους ανάγκασε… να εγκαταλείψουν την Καλαμπάκα και να πάνε στα Τρίκαλα στην έδρα της μονάδας τους.

Τη νύχτα της 30/12/1942, όμως, οι Ιταλοί με μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη επέστρεψαν στην Καλαμπάκα και συνέλαβαν αρκετούς Καλαμπακιώτες τους οποίους οδήγησαν στα Τρίκαλα, αλλά σύντομα τους απελευθέρωσαν ενώ τον Γραμματέα της εθνικής επαρχιακής αλληλεγγύης, Τάσο Μάη, τον οδήγησαν σε στρατόπεδο στη Λάρισα στην αρμοδιότητα των Γερμανών και από εκεί, μαζί με άλλους 108 πατριώτες, τους οδήγησαν στο Κούρνοβο Λαμίας όπου στις 7 Ιουνίου τους εκτέλεσε Ιταλικό απόσπασμα.

Στις 12 Ιανουαρίου του 1943, λίγες δηλαδή ημέρες μετά, οι Ιταλοί, που στο μεταξύ ενίσχυσαν τη φρουρά τους στην Καλαμπάκα, συγκέντρωσαν το σύνολο του άρρενος πληθυσμού της Καλαμπάκας και μεταξύ τους και αρκετά γυναικόπαιδα, στην κεντρική πλατεία της Καλαμπάκας, όπου σήμερα βρίσκεται ο ναός του Αγίου Βησσαρίωνος με απειλή ομαδικής εκτέλεσης, όπως έδειχναν τα μυδραλιοβόλα που ήταν στημένα στις τέσσερις γωνίες και οι ακροβολισμένοι στα γύρω κτήρια Ιταλοί στρατιώτες.

Όμως τοπικοί παράγοντες, όπως ο Γραμματέας της Κοινότητας Θανάσης Λιάπης και ο νομάρχης Τρικάλων αλλά και η παρέμβαση μιας Καλαμπακιώτισσας , κατόρθωσαν να πείσουν τους Ιταλούς πως σε τίποτε δεν έφταιγε ο άμαχος πληθυσμός.

Η νίκη των αντιστεκόμενων  Ελλήνων κατά των δυνάμεων του άξονα  δεν είχε μόνον ηθικό αποτέλεσμα καθώς ήταν η  πρώτη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων,  αλλά και ουσιαστικό καθώς ανυψώθηκε το φρόνημα των λαών της Ευρώπης και έτσι ξεκίνησε η επιχείρηση των συμμάχων κατά του άξονα . Η συνεισφορά λοιπόν των Χασιωτών πατριωτών , που είναι μέρος της αντίστασης του ελληνικού λαού , είναι καθοριστική ιστορικά καθώς σηματοδότησε τις μετέπειτα εξελίξεις σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο στην Ευρώπη.

Γ΄. Η ΕΠΙΣΚΟΠΗ  ΤΩΝ ΣΤΑΓΩΝ

Μέσα σ΄ αυτό το ιστορικό περίγραμμα μαζί με την περιοχή  και τους κατοίκους της πορεύεται και η Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ που ακολουθεί τα ιστορικά γεγονότα  με πολλούς εκ των επισκόπων της  να έχουν καθοριστική συμμετοχή όχι μόνο στα τοπικά και γενικότερα εκκλησιαστικά πράγματα αλλά και στα γράμματα , στην γλώσσα , με σκοπό την διατήρηση της ελληνικής συνείδησης , ως επίσης  και στα επαναστατικά κινήματα και εξεγέρσεις  που ελάμβαναν χώρα κατά την περίοδο του οθωμανικού ζυγού , για να φτάσει στις μέρες μας ως Μητρόπολη ΣΤΑΓΩΝ  & ΜΕΤΕΩΡΩΝ.

Άρα η τοπική εκκλησιαστική ιστορία έχει σημαντική έως καθοριστική συνεισφορά στον τόπο και στις ιστορικές εξελίξεις του και περιλαμβάνει μεγάλη έκταση στην τοπική ιστορία που οφείλουμε να σκιαγραφήσουμε και ενσωματώσουμε .

Αλλά ας ξεδιπλώσουμε το ιστορικό πρελούδιο  που την σημάδεψαν στο διάβα του χρόνου !!

Όπως σημειώνει ο αείμνηστος Δημήτρης Σοφιανός στο βιβλίο του : «Η ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΣΤΑΓΩΝ ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ (EΚΔΟΣΗ Ι.Μ ΣΤΑΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΩΝ – 2004) , η επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ είναι μία από τις παλιότερες και γνωστότερες που αναφέρεται σταθερά σε όλες τις εκκλησιαστικές τάξεις  του οικουμενικού θρόνου , ήδη από τις  αρχές του Ι΄ αιώνα. Συνεχίζοντας  σημειώνει ότι «η παλιότερη και ασφαλής μνεία της επισκοπής,  άρα και της πόλεως των ΣΤΑΓΩΝ , απαντά στην διατύπωσιν των επισκοπών και μητροπόλεων του βυζαντινού αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ του σοφού (886-912) , που συντάχθηκε μεταξύ των ετών 901-και 907 , επί οικουμενικού πατριάρχη Νικολάου Α΄ του μυστικού  (α΄, Μάρτ.1-907, φεβρ.β΄912 Μαϊου 15-925 Μαϊου15).

Έκτοτε  σταθερά και ανελλιπώς η επισκοπή Σταγών αναγράφεται  σε όλες τις τάξεις πρωτοκαθεδρίας των Μητροπόλεων του οικουμενικού θρόνου , ως υποκείμενη , δέκατη , κατά το πλείστον ,στη σειρά , στον Μητροπολίτη Λαρίσης Υπέρτιμον και Έξαρχον Δευτέρας Θετταλίας και πάσης Ελλάδος , όπως ήταν τότε ο τίτλος του».

Οι Σταγοί ,η πόλη –πρόδρομος της Καλαμπάκας , αναφέρονται ως έδρα επισκοπής, η οποία, καθ’ όλη την μεσαιωνική περίοδο, έτυχε προνομίων και δωρεών εκ μέρους των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων , κάτι που ασφαλώς επιβεβαιώνει ότι  αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στα πνευματικά της όρια υπήρχε η ακμάζουσα Μετεωρίτικη μοναστική πολιτεία .

Η Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ  διέθετε σημαντική κτηματική περιουσία και εξαρτημένους καλλιεργητές σε γειτονικούς οικισμούς. Στα όριά της συμπεριλαμβάνονταν εκτός από πεδινές περιοχές της βορειοδυτικής Θεσσαλίας και μία εκτεταμένη ορεινή ζώνη στα Χάσια και την κεντρική Πίνδο. Η επισκοπή των Σταγών, η οποία υπάγονταν στην μητρόπολη Λαρίσης διατηρήθηκε με κάποια μικρά διαλείμματα, ως το 1900 οπότε συγχωνεύτηκε με την επισκοπή Τρίκκης συναποτελώντας τη Μητρόπολη Τρίκκης & Σταγών με έδρα τα Τρίκαλα. Ανασυστήθηκε και αναβαθμίστηκε σε  προσωποπαγή Μητρόπολη «Σταγών & Μετεώρων» και τον Οκτώβριο του 2015 μονιμοποιήθηκε με απόφαση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος .

Κατά ευτυχή συγκυρία ,για την Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ  έχουν διασωθεί  παλαιά επίσημα έγγραφα  της μεσοβυζαντινής και υστεροβυζαντινής εποχής, που κατοχυρώνουν τα δίκαιά της, ανανεώνουν την ισχύ παλαιότερων αυτοκρατορικών χρυσοβούλλων, αποφάσεων και καταγραφών και καθορίζουν με ακρίβεια και κάθε λεπτομέρεια τα όριά της κατά τούς χρόνους εκείνους, τα όποια άρχιζαν έξω από τα Τρίκαλα και εκτείνονταν ως την ήπειροθεσσαλική κορυφογραμμή της Πίνδου.

Στα ιστορικά αυτά ντοκουμέντα καταγράφονται συστηματικά και διεξοδικά τα χωριά της περιοχής που ανήκουν στην Επισκοπή Σταγών, τα κτήματά της και άλλα περιουσιακά στοιχεία, τα μονύδρια και οι εκκλησιές που υπάγονται σ’ αυτήν, ήδη κατά την πρώιμη εκείνη εποχή, ακόμη και οι άνθρωποί της που την υπηρετούν  και της ανήκουν, κατά τρόπο φεουδαρχικά θά έλεγε κανείς, «κληρικοπάροικοι», «πάροικοι» και «προσκαθήμενοι», οι όποιοι αναφέρονται ονομαστικά και με τα εκκλησιαστικά τους, ως επί το πλείστον, οφφίκια (κληρικός,ιερεύς, πρωτοπαπάς, διάκονος, αρχιδιάκονος, αναγνώστης, σκευοφύλαξ, πρωτέκδικος, δομέστικος, ιερομνήμων, δευτερεύων, χαρτοφύλαξ, πρωτοψάλτης, οικονόμος, δεποτάτος, λαοσυνάκτης, νομικός).

Γ1. Η ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΣΤΑΓΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΑ  ΧΡΥΣΟΒΟΥΛΑ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΑ ΣΥΓΙΛΛΙΑ   

Τα Αυτοκρατορικά και πατριαρχικά έγγραφα , αναφερόμενα απ’ ευθείας και άμεσα στην υπόσταση και τα δίκαιά της αναδεικνύουν  ίσως την σπουδαιότητα της Επισκοπής, συνάμα όμως και τον δραστήριο ρόλο και την προσωπική αξία και δυναμικότητα των ιεραρχών πού την εποίμαναν θεοφιλώς και οι όποιοι, με το κύρος τους επιζητούσαν και πετύχαιναν την έκδοση τέτοιων αυτοκρατορικών και πατριαρχικών πράξεων.

Τα έγγραφα αυτά  ,όπως  υπογραμμίζεται στην αναφορά – καταχώρηση της ιστοσελίδας της  Imsm.gr , αποτελούν πολύτιμες πηγές για την πρώιμη και γενικότερη επισκοπική Ιστορία των Σταγών, καθώς και για τα εκκλησιαστικά αξιώματα και θεσμούς της εποχής και τον κυριαρχικό και αποφασιστικό ρόλο της Εκκλησίας.

Το πρώτο έγγραφο είναι ένα διεξοδικότατο πρακτικό («διάγνωσις») αναγραφής των ορίων, των κτημάτων και δικαιωμάτων γενικότερα της Επισκοπής Σταγών, που κατ’ απαίτηση του τότε επισκόπου της, συντάχτηκε και εκδόθηκε τον Απρίλιο του έτους 1163 κατ’ εντολή του Αυτοκράτορα Μανουήλ Α’ Κομνηνού  (1143-1180). Ένα τμήμα του εγγράφου αυτού, το συνολικό μήκος του οποίου έφτανε τα τρία περίπου μέτρα, βρίσκεται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού (καθώς αφαιρέθηκε από τη Μονή Βαρλαάμ  Μετεώρων όπου φυλασσόταν). Το υπόλοιπο και μεγαλύτερο τμήμα φυλάσσεται, σε κακή όμως κατάσταση, με πολλές φθορές από το χρόνο και την υγρασία, στο αρχείο της Μονής Βαρλαάμ.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στο εν λόγω πρακτικό του 1163 μνημονεύονται διάφορα παλαιγενή γράμματα, Αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα, ορισμοί και προστάγματα, καθώς και προγενέστερα πρακτικά, που είχαν εκδοθεί υπέρ της Επισκοπής Σταγών ή σχετίζονταν καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την επιχειρούμενη αναψηλάφηση και νέα αναγραφή και κατοχύρωση των ορίων, κτημάτων και δικαιωμάτων της.

Αναφέρονται έτσι τα εξής :

α. Ο λεγόμενος  «κοινός χρυσόβουλλος λόγος» του Μανουήλ Α’ Κομνηνού που απολύθηκε τον Φεβρουάριο  του 1148. Πρόκειται για  το  γνωστό χρυσόβουλο υπό το όνομα «ιατήρ», πού απάλλασσε τις κτήσεις όλων των επισκοπών και εκκλησιών από τις φορολογικές απαιτήσεις του  κράτους, υπό τον όρο όμως ότι oι εκκλησιαστικές αρχές θα διέθεταν και θα επιδείκνυαν, σε κάθε ζήτηση, επίσημους και έγκυρους τίτλους των Ιδιοκτησιών τους.

β. «Θείον και βασιλικόν προσκυνητόν πρόσταγμα» του ίδιου Αυτοκράτορα Μανουήλ A’ «προς  σύστασιν πάντων τών διαφερόντων πάσες ταις του Θεού άγιωτάταις έκκλησίαις καί προς χειραγωγίαν καί καθόλου ελευθερίαν τών έν αύταις άρχιερέων».

γ. «Έπικυρωτικά προστάγματα» (μετά τό 1148), πάλι του Μανουήλ Α’.

Τα παραπάνω  Αυτοκρατορικά έγγραφα δεν αφορούσαν βέβαια ειδικά την επισκοπή των Σταγών, αλλά αναφέρονταν, όπως δηλώνει το περιεχόμενό τους, σε γενικότερα ζητήματα .. θέματα όλων των επισκοπών της Αυτοκρατορίας.

Αντίθετα, τα παρακάτω έγγραφα, πού μνημονεύονται στην «διάγνωσιν» (πρακτικό αναγραφής) του 1163, αφορούσαν αποκλειστικά και μόνο την Επισκοπή  των Σταγών, της οποίας επιβεβαίωναν και κατοχύρωναν τα δίκαια και τις κτήσεις. Κανένα από τα έγγραφα αυτά, πού παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σπουδαιότητα για την Επισκοπή ΤΩΝ Σταγών, δέν έχει διασωθεί.

α Χρυσόβουλλο του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Γ’ Βοτανειάτη (1078-1081)21.

β. Χρυσόβουλλο του Αυτοκράτορα Αλεξίου Α’ Κομνηνού (1081-1118)22.

γ ‘Ορισμός (μετά το 1148) του Μανουήλ Α’ Κομνηνού, πού αφορούσε την «έξκουσεία», δηλαδή τή φορολογική απαλλαγή, των 36 κληρικοπαροίκων της Επισκοπής των Σταγών.

δ. Πρακτικό του «μεγαλοδοξοτάτου χαρτουλαρίον» Βασιλείου Τζιντζιλούκη, άναγραφέως τοϋ θέματος Σερβίων Με τό πρακτικό αυτό, πού κατοχύρωνε τα όρια και τα  δίκαια της Επισκοπής  των Σταγών, παραχωρούνταν στην Επισκοπή 36 κληρικοπάροικοι καΙ γή χιλίων μοδίων στό χωριό Κοβέλτζι (=Θεόπετρα) της Καλαμπάκας. Η σύνταξη τού πρακτικού πρέπει να έγινε μεταξύ των ετών 1148 και 1163.

Είναι λοιπόν προφανής ή μεγάλη σημασία τού σπουδαίου αυτού  Ιστορικού ντοκουμέντου, του απογραφικού πρακτικού τού 1163, για την Επισκοπική ιστορία των Σταγών, αλλά και για την  γενικότερη ιστορία των θεσμών της Εκκλησίας και της θέσεώς της στο Βυζαντινό Κράτος κατά τόν ΙΒ’ αιώνα.

Τον Μάρτιο τού 1336 ό Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ’ ό Παλαιολόγος (1328 – 15 Ίουν. 1341), με χρυσόβουλλό του, ανανεώνει την ισχύ και το κύρος των παλαιοτέρων χρυσοβούλλων, των σχετικών με τα προνόμια και τα δίκαια της Επισκοπής των Σταγών. Τό ίδιο επαναλαμβάνει Αργότερα, τον Μάρτιο τού 1393, με σιγίλλιό του, και ο οικουμενικός πατριάρχης Αντώνιος Δ’ (α’ 1389,Ίαν. 12- 1390, Αύγουστος- β’ 1390, Μάρτιος – 1397, Μάιος).

Και τα δύο αυτά έγγραφα που αποτελούν αναμφισβήτητα βασικές και θεμελιώδεις πηγές για  την ιστορία της Επισκοπής  των Σταγών έχουν αντιγραφεί προφανώς λόγω της ιδιαίτερης σπουδαιότητάς τους, στο βορινό τοίχο του εσωνάρθηκα του ιστορικού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Καλαμπάκα, ο οποίος ήταν επί αιώνες ο καθεδρικός ναός της Επισκοπής.

Τα δύο  αυτά παλαιγενή έγγραφα, αντιγραμμένα εκεί, σε εμφανές σημείο του σεβάσμιου ναού , αποτελούν την αδιαμφισβήτητη μαρτυρία του παρελθόντος και της Ιστορίας και διατρανώνουν και  κατοχυρώνουν τα απαράγραπτα δίκαια και προνόμια της Ιστορικής Επισκοπής διά μέσου των ατελεύτητων αιώνων.

Η αντιγραφή του Αυτοκρατορικού  χρυσόβουλλου, καθώς και του πατριαρχικού σιγιλλίου στον τοίχο της λιτής του ναού της Παναγίας της Καλαμπάκας έγινε ασφαλώς στο 3ο  μισό του ΙΣΤ’ αιώνα, τότε που πραγματοποιήθηκαν οι μεγάλες ανακαινίσεις και μετασκευές του κτιρίου της εκκλησίας. με την ολοκλήρωση της τοιχογράφησής της το 1573 από το μοναχό Νεόφυτο και το συνεργείο του το γιό του μεγάλου Κρητικού ζωγράφου Θεοφάνη Μπαθά.

Το χρυσόβουλλο του Ανδρόνικου δεν σώζεται το πρωτότυπο, ενώ του πατριαρχικού σιγιλλίου έχομε το πρωτότυπο στο αρχείο της Μονής Βαρλαάμ, σε περγαμηνή, πολύ κατεστραμμένη όμως και συρρικνωμένη από το χρόνο.

 

Γ2. ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ:  (Χρονολογικός κατάλογος επισκόπων ΣΤΑΓΩΝ – πληροφορίες)

Όπως αναφέρθηκε η επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ από τον Ι΄ αιώνα (εποχή Λέοντος ΣΤ΄ του σοφού , για την ακρίβεια 901/912) αναφέρεται ως έδρα επισκοπής (ΣΤΑΓΩΝ) . Ωστόσο η ακριβής χρονολογία ίδρυσης της επισκοπής παραμένει άγνωστη . Δυστυχώς τα ονόματα των επισκόπων των τριών – τεσσάρων πρώτων αιώνων του ιστορικού της βίου , από τον Θ΄(εάν ληφθεί ως αφετηρία ) , ως τον ΙΔ΄ αιώνα , δεν είναι γνωστά . Στο β΄ μισό του  ΙΔ΄ αιώνα και σύμφωνα με στοιχεία , αναφορές και καταγραφές  που υπάρχουν τόσο για την επισκοπή , όσο και για τους επισκόπους που ποίμαναν την ιστορική Επισκοπή  των ΣΤΑΓΩΝ,  ο χρονολογικός κατάλογος , πάντα με κάθε επιφύλαξη ως προς τον ακριβή  χρόνο  ποιμαντορίας των επισκόπων , πρέπει χονδρικά να διαμορφώνεται ως εξής :

_1250-(…….) Την περίοδο αυτή (επί βασιλέως Ιωάννη Βατάτζη,13 αιων.) επίσκοπος της επισκοπής ΣΤΑΓΩΝ αναφέρεται ο Δημήτριος [Ξηρός] επίσκοπος Δομενίκου (βλέπε μελέτη Γρηγ. Βέλκου για την επισκοπή Δομενίκου & Ελασσώνος ,σ.136-137) , που ως φαίνεται μετατέθηκε στους ΣΤΑΓΟΥΣ.

_1300 – (…..)………………………………………..Ξενοφών (το όνομα του επισκόπου αυτού αναφέρεται ότι έδωσε την άδεια στον Όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη (1302/3 – 1380) να ανέλθει στα 1343/4 στον πλατύλιθο (Μετέωρο) . Ο επίσκοπος Ξενοφών και ο πρώτος της Σκήτης των Σταγών Νείλος , είναι αυτοί που σύμφωνα με στοιχεία κατοχύρωσαν ως μετόχια του Μεγάλου μετεώρου πολλά Μετεωρίτικα  μονύδρια . Στα 1341 ο επίσκοπος Ξενοφών προσέφερε στον ιερομόναχο Γρηγόριο στυλίτη το σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου Μανδηλά και δύο μονύδρια της Παναγίας «παρά το πηγάδιον» δωρίζοντας επίσης και χωραφιαία γη στη βάση του βράχου έμπροσθεν του σπηλαίου.

_1355 – 1371 …………………………………………Βησσαρίων  Α΄(σύγχρονος και συνεργάτης του περίφημου «πρώτου» της Σκήτης των Σταγών ιερομονάχου «κυρ Νείλου», του γνωστού ιδρυτή και κτίτορα , στα 1366/67, της Μονής Υπαπαντής , πρότερον της Αναλήψεως του Κυρίου) . Αμφότεροι μνημονεύονται στην κτιτορική επιγραφή του παραπάνω έτους της ως άνω μονής. Ο Βησσαρίων Α’ δεν πρέπει να συγχέεται με τον ομώνυμο μεταγενέστερό του Βησσαρίωνα Β΄).

_1374/5 – (…..)…………………………………………Ματθαίος (ο εν λόγω επίσκοπος αναφέρεται στην επιγραφή του σπηλαιώδους ναϊσκου της Θεοτόκου στην περιοχή του βράχου με το όνοαμ «Πυξάρι» κατά το έτος 1374/5 , με τις εξαίρετες τοιχογραφίες μακεδονικής τεχνοτροπίας )

1387-   (…..)………………………………………….άδηλος επίσκοπος (βλέπε σωζόμενο ημιτελές γράμμα που αναφέρεται στην κατοχή του παρακείμενου στο σπηλαιώδες  ασκητήριο του οσίου Γρηγορίου κελλίου του επονομαζόμενου «ΠΕΤΡΑ» από τους μοναχούς του  Αγίου Νικολάου Κοφινά ).

Κατά τον 15ο αιώνα , λόγω της Τουρκοκρατίας , δεν είναι γνωστά τα ονόματα των αρχιερατευσάντων αυτήν την περίοδο επισκόπων ΣΤΑΓΩΝ .

(1476/7 – (…..) ……………………………………………Διονύσιος (βλέπε ενθύμηση του κώδικα 555 του Μεγάλου Μετεώρου, στο φ.191β όπου γίνεται σχετική αναφορά ο οποίος την χρονιά αυτή ετέλεσε την κουρά του μοναχού Ανθίμου).

_1514 – 1515 …………………………………………Νικάνωρ (πρόκειται για τον  ιερομόναχο έξαρχο ΣΤΑΓΩΝ (+ ca.1521) που προφανώς λόγω χηρείας του επισκοπικού θρόνου διατέλεσε έξαρχος , ο οποίος μαζί με τον Λαρίσης Διονύσιο τον Ελεήμονα ( +28 Μαρτίου 1510) είναι οι ανακαινιστές και νέοι κτήτορες της μονής Αγίου Νικολάου Αναπαυσά Μετεώρων στις αρχές του ΙΣΤ΄ αιώνα . Κατά τον Δημήτριο Σοφιανό λανθασμένα ο έξαρχος Νικάνωρ έχει καταχωρηθεί στους επισκοπικού καταλόγους αλλά εμείς τον αναφέρουμε προκειμένου να έχουμε μια γενική εικόνα των προσώπων που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην επισκοπή των Σταγών.

_1515 –  1516 ………………………………………..Παϊσιος  Α΄

_1521 – 1527…………………………………………Βησσαρίων (Πρόκειται για τον Άγιό μας , πολιούχο της Καλαμπάκας , της πόλης των Τρικάλων και της Πύλης Άγιο Βησσαρίωνα που ποίμανε την επισκοπή ΣΤΑΓΩΝ στο ως άνω χρονικό διάστημα ως έξαρχος και στη συνέχεια ανήλθε στον Αρχιεπισκοπικό θρόνο της Λάρισας ενώ από το διάστημα Μάρτιος 1527 έως τον Αύγουστο 1529 , εξακολουθούσε να κατέχει «επιτροπικώς» την χηρεύουσα επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ) .

(1529 –  ( 1537) ………………………………………Βησσαρών Β΄(πρόκειται για τον υποτακτικό και μαθητή του Αγίου  τον οποίο χειροτόνησε  επίσκοπο Σταγών και επί των ημερών του οποίου συντάχθηκε το λεγόμενο χρονικό των Μετεώρων).

Μεσολαβεί  ίσως κάποιος  επίσκοπος με το όνομα Ιγνάτιος .Και ακολουθεί ο ανεψιός του Αγίου Βησσαρίωνα Νεόφυτος .

_1537 _ (1550) ……………………………………….Νεόφυτος Α΄ (πρόκειται για μια λαμπρή εκκλησιαστική μορφή που είναι ανεψιός επ΄ αδερφό του Αγίου μας , γιός του Σάββα και Μακρίνας, που ενεδύθηκαν το μοναχικό σχήμα , και το 155ο ανήλθε στον Μητροπολιτικό θρόνο της Μητρόπολης Λαρίσης 1550-1568/69) . Να σημειωθεί ότι στον κώδικα Τρίκκης: 1688-1857 κ.1471 ΕΒΕ την οποία παρουσίασε ο Δημ. Καλούσιος  στο Γ΄ Ιστορικό συνέδριο Καλαμπάκας 7,8,9 Σεπτεμβρίου 2007 Ά΄ τόμος,  η χρονολογία έναρξης της επισκοπικής περιόδου του Νεόφυτου Α΄ τουλάχιστον ως προς την έναρξή της , είναι το έτος 1542)

_1560_  (1575)  ………………………………………Ιωάσαφ (μικρανεψιός του Αγίου μας Αγίου Βησσαρίωνα γιός της αδελφής του Χρυσάφης , μετέπειτα μοναχής Χριστοδούλης . Επί των ημερών του (1573) αγιογραφήθηκε ο καθεδρικός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου) .

Το 1576 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ο Τρανός εκδίδει συγίλλιο το οποίο συνυπογράφουν δύο επίσκοποι  Σταγών (Σάββας και Διονύσιος) . Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι για τον μεν επίσκοπο Σάββα στον κώδικα 109 του Μεγάλου Μετεώρου υπάρχει ο τύπος εκφώνηση στην εκκλησιαστική ακολουθία : «Σάββα του θεοφιλεστάτου επισκόπου της αγιωτάτης επισκοπής των Σταγών» , ενώ προηγείται η εκφώνηση του Μητροπολίτη Λαρίσης Ιερεμία του Τρανού.

Όσον αφορά τον επίσκοπο Διονύσιο αναφέρεται στην Νομική Συναγωγή του Δοσίθεου (φ.215α-β) , ένθα καταχωρίζεται πράξη αποκαταστάσεώς του στον επισκοπικό  θρόνο . Σύμφωνα με την εν λόγω πράξη , επί των ημερών του εκ Κλεινοβού Καλαμπάκας πατριάρχη Ματθαίου Β΄(1595-1598-1602) , επίσκοπος Σταγών ήταν ο Ιερεμίας , ο οποίος δεν απέδωσε τα οφειλόμενα δοσίματα στο Πατριαρχείο  , αλλά και για άλλα «τινά εγκλήματα» καθαιρέθηκε . Στην θέση του έκπτωτου Ιερεμία εκλέχθηκε ο Τιμόθεος (1599-1601). Μετά τον θάνατο του Τιμόθεου επίσκοπος Σταγών κατέστη ο Διονύσιος , ο οποίος αποπλήρωσε το οφειλόμενο χρέος προς την Μεγάλη Εκκλησία , αλλά ο Πατριάρχης Ματθαίος «Τω Ιερεμία χαριζόμενος» , αποστέρησε από την αρχιεροσύνη τον Διονύσιο . Οι Κάτοικοι των Σταγών δυσαρεστήθηκαν με την επάνοδο του Ιερεμία , και για τον λόγο αυτό , μετά την απομάκρυνση του Ματθαίου από τον Πατριαρχικό θρόνο , ζήτησαν την επαναφορά του Διονυσίου από τον Πατριάρχη Νεόφυτο Β΄(1602-1603/1607-1612) προς αποκατάσταση της εκκλησιαστικής τάξεως . Έτσι ο Διονύσιος τον Μάρτιο του 1602 επισκέφθηκε το Οικουμενικό Πατριαρχείο και αιτήθηκε «μετά δακρύων»  την επίλυση του αιτήματός του . Ο Πατριάρχης Νεόφυτος τον αποκατέστησε στην επισκοπή και εξέδωσε την εν λόγω πράξη.

_1602 _  ( ; ) ……………………………………………..Διονύσιος

_1605 _ 1608/9…………………………………………Αβραάμ (Ο Αβραάμ παραιτείται και επανέρχεται ο Διονύσιος ίσως το 1612 ο οποίος  μνημονεύεται σε σχετική επιγραφή στον Ναό Αγίου Δημητρίου Νέας Ζωής .

Η ενθύμηση στον κώδ. Υπ΄ αριθμ. 43 της Μονής Αγίου Στεφάνου  μας πληροφορεί ότι  υπήρχαν δύο επίσκοποι με το όνομα Δανιήλ «1643 απόθανεν ο πρόην Σταγων κυρ Δανειηλ Δεκεμβρίου 11 / και έγινεν αντ΄ αυτού ο νυν Σταγών κυρ Δανειήλ Ιανουαρίου 5» (φ2β) . Πάντως ο επίσκοπος Σταγών Δανιήλ Α΄ (1640/1 1643) δεν  αναφέρεται στους επισκοπικούς καταλόγους . Ό επίσκοπος Δανιήλ  Β΄ αρχιεράτευσε κατά τα έτη 5/1/1644 έως 12/4/1687με ενδιάμεση καθαίρεση το 1580 και αποκατάστασή του το ίδιο έτος . Το 1687 παραιτήθηκε , σύμφωνα με ενθύμηση στον προειρημένο κώδικα 143: «1687 έκαμε παρέτησι όπρόειν ςταγώ(ν) κ(υ)ρ Δανείηλ κ(αι) έγινεν ο άγιος ςταγώ(ν) κ(υ)ρ Αρσένιος Απρηλλείου-12», (φ.1β)

_1644 _ 1687…………………………………………….Δανιήλ Β΄( Ο εν λόγω επίσκοπος έχει συνδέσει το όνομά του με τον ιστορικό – καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου Καλαμπάκας καθώς «δια συνδρομής και εξόδου» ιστορίθηκε ο περίφημος άμβωνας που βρίσκεται στο μέσον του ναού .

_1687/8 _ 1723……………………………………….Αρσένιος [Στα της εκλογής του αναφέρεται ο κώδικας Λαρίσης ΕΒΕ 1472 αλλά και στην επιγραφή κατασκευής και ιστόρισης του θόλου του νάρθηκα της Αγίας Τριάδος(1692). Παραιτήθηκε πριν από την 25η Μαΐου του 1723].

_1723 –   1749…………………………………………Θεοφάνης [για τον συγκεκριμένο ιεράρχη ο κώδικας Τρίκκης αναφέρει ως χρόνο αρχιερατίας 26/10/1758 – 23/01/1765. Επί των ημερών του (1741) ολοκληρώθηκε η ιστόριση του κυρίως ναού της Αγίας Τριάδος Μετεώρων].

_1749 – 1751………………………………………… Φιλόθεος (υπάρχει αναφορά περί του εν λόγω επισκόπου από τον Ρώσο Αρχιμανδρίτη Ουσπένσκυ που επισκέφθηκε εκείνη την περίοδο τα Μετέωρα αλλά και σε ανέκδοτο γράμμα του Μητροπολίτη Λαρίσης Μελετίου Β΄ «1750-1768» που αναφέρεται στην εκλογή του πρωτοσυγκέλλου της Μητρόπολης Λαρίσης ιερομονάχου Παρθενίου ως επισκόπου ΣΤΑΓΩΝ το οποίο φυλάσσεται στην Μονή Αγίου Στεφάνου Μετεώρων).

_1751 _ 1784…………………………………………….Παρθένιος (πρόκειται για τον λόγιο και φιλίστορα επίσκοπο  ΣΤΑΓΩΝ  που με το επιβλητικό πνευματικό παράστημα και το πολύπλευρο έργο του δεσπόζει για τριανταπέντε χρόνια στην τοπική εκκλησία ο οποίος αντικατέστησε τον αποθανόντα επίσκοπο Φιλόθεο).

_1784 _ 1808…………………………………………….Παϊσιος Β΄ [Πρόκειται για τον  εκ Κλεινοβού και έναν εκ των σημαντικότερων επισκόπων κατά κόσμον Ιωάννη Ευσταθίου που αργότερα έγινε επίσκοπος Σηλυβρίας «1616» και Φιλιππουπόλεως «1818 – +1821/22». Στον κώδικα Τρίκκης το έτος έναρξης της επισκοπική περιόδου αναφέρεται το έτος 1795. Ο εν λόγω ιεράρχης είναι ο κτήτορας (1798) του ναού της Αγίας Βαρβάρας Καλαμπάκας και εκ βάθρων ανακαινιστής του Αγίου Γεωργίου συνοικίας Σοποτού Καλαμπάκας όπως προκύπτει από σχετική επιγραφή στον εν λόγω ναό].

_1808 _ 1815/6………………………………………….Γαβριήλ (ιεράρχης που διακρίθηκε για την πολυσχιδή , ποιμαντική , εκκλησιαστική , φιλανθρωπική και κοινωνική δράση καθώς και για τις πολλές δωρεές του σε εκκλησίες , μοναστήρια και σχολεία , συνέγραψε και δημοσίευσε την ακολουθία των κτιτόρων της Μονής Βαρλαάμ Μετεώρων αυταδέλφων ιερομονάχων Νεκταρίου «+7Απριλίου 1550» και Θεοφάνους «+17 Μαίου 1544).

_1815 _ 1820/1…………………………………………Άνθιμος (Ο εν λόγω επίσκοπος , στα 1820, παρέδοσε στη μονή Βαρλαάμ 500 γρόσια «δια λασον παντοτινόν» του προκατόχου του Γαβριήλ όπως προκύπτει από σχετικό σημείωμα που υπογράφουν ο Σταγών Άνθιμος , ο Βαρλααμίτης ηγούμενος Χριστόφορος και ο παπα- θύμιος που βρίσκεται στο αρχείο εγγράφων Αγίας Τριάδος).

_1815 – 1820 – +12/2/1834)…………………….Αμβρόσιος [Στους ίδιους χρόνους χειροτονήθηκε επίσκοπος ΣΤΑΓΩΝ και ο Αμβρόσιος αλλά καταδιώχθηκε άγρια από τον Αλή Πασά γι΄ αυτό και αναγκάστηκε να παραιτηθεί και να βρει καταφύγιο στο Περιβόλι της Παναγιάς , στο Άγιον Όρος και σε διάφορες ελεύθερες περιοχές της Ελλάδος . βλέπε Δημ. Καλούσιου , «Ο επίσκοπος Σταγών Αβρόσιος , από το Φανάρι Καρδίτσας (1815-21»,ΘΗ 65(2013)289-314). Μνεία του ονόματός του υπάρχει και στον κωδικα 603 του Μετεώρου].

_1821(;)-(1824) …………………………………………Σαμουήλ (Μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης ποιμαίνει την επισκοπή ΣΤΑΓΩΝ ο Σαμουήλ όπως προκύπτει από επιγραφή στην Μονή Αγίου Νικολάου Σιαμάδων (1821) ο οποίος το 1824 μετετέθη στην επισκοπή Φαναριοφερσάλων .

_1824 -1829 …………………………………………….Διονύσιος (Ο εν λόγω επίσκοπος μνημονεύεται στην επιγραφή για την ιστόρηση οκτώ φορητών εικόνων του Δωδεκάορτου Στο επιστύλιο του τέμπλου του ναού Αγίου Χαραλάμπους επί ηγουμένου Ιερόθεου).

_1833_ 1854……………………………………………..Κύριλλος (Ιεράρχης με συμμετοχή στην επανάσταση της Θεσσαλίας . Υποστήριξε την μάχη της Καλαμπάκας κατά των Τούρκων με επικεφαλής τον γενναίο υποστράτηγο Χριστόδουλο Χατζηπέτρο ευλογώντας τα όπλα και άμα την νίκη τέλεσε δοξολογία στον Ναό της Παναγίας Καλαμπάκας τον οποίο καθαίρεσε λόγω απαίτησης των Αγγλογάλλων και των Οθωμανών  το Οικουμενικό Πατριαρχείο . Ο Κύριλλος μετέβη στην Ρώσικη Μονή του Αγίου Παντελεήμονος Αγίου Όρους , ένθα και εκουρεύθη μεγαλόσχημος με το όνομα Παντελεήμων αποθανών το 1869. Ο Ουσπένσκυ αναφέρει ότι ο πατέρας του εντόπιου επισκόπου Κυρίλλου ονόματι Ιωάννης Γκίκας από την Καστανιά …..

_1854 _ 1869……………………………………………..Θεόφιλος (ο εν λόγω επίσκοπος μερίμνησε για τα παραμελημένα κτήρια της Αγίας Μονής Μετεώρων , Στις 11Ιανουαρίου 1866 απέστειλε απανταχούσα προς τους κληρικούς και πάντας τους Χριστιανούς της επαρχίας του να συνδράμουν τον Ηγούμενο γερμανό του εν Μετεώροις μοναστηρίου της Αγίας Μονής υπέρ της ανακαινίσεώς του . Ο Θεόφιλος στα 1869 μετατίθεται στην Μητρόπολη Σισανίου & Σιατίστης (1869-1871) και κατόπιν στην Μητρόπολη Σωζοαγαθουπόλεως (1872-1881).

_1870 _1873………………………………………………Μελέτιος  Α΄ ο από Λαοδικείας.

_1873 _ 1880……………………………………………..Κλήμης (ο επίσκοπος Κλήμης έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παιδεία , όπως προκύπτει από την συνεργασία του με τον πρώην Λαρίσης Δωρόθεο Σχολάριο για την ίδρυση της Δωροθέας Σχολής στα Τρίκαλα , στην οποία τοποτηρητής και πληρεξούσιος είχε ορισθεί ο ηγούμενος του Αγίου Στεφάνου Κωνστάντιος.)

_1880 _ 1892……………………………………………..Μελέτιος Β΄ ο από Πρεσπών και Αχριδών (το όνομα του συγκεκριμένου ιεράρχη , τελευταίου στον επισκοπικό κατάλογο της Επισκοπής των Σταγών αναφέρεται σε μια σειρά πράξεις και ο οποίος πέθανε ως συνοδικός στην Αθήνα ) .

Η επισκοπή ΣΤΑΓΩΝ μετά τον θάνατο του Μελετίου Β΄ έμεινε εν χηρεία ως το 1899 και η τοποτηρητεία ανατέθηκε στην επισκοπή Τρίκκης  με επίσκοπο τον Προκόπιο Β΄(1894 -1904) οπότε με το ΦΕΚ16Α/22/01/1900 ΣΥΓΧΩΝΕΥΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΤΡΙΚΚΗΣ  ΦΕΡΟΥΣΑ ΤΟΝ ΤΙΤΛΟ ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΤΡΙΚΚΗΣ & ΣΤΑΓΩΝ.

Το έτος 1921 επί Πολυκάρπου(Θωμά) η επισκοπή Τρίκκης & Σταγών υψώθηκε σε Μητρόπολη .

γ3.) Επίσκοποι – Μητροπολίτες Μητρόπολης Τρίκκης & Σταγών από 1900 μέχρι 1991

_5/10/1894 – 03/10/1904 ………………………… Προκόπιος Β΄(Κουκουλάρης)

_1907 – 06/08/1914 …………………………………. Άνθιμος Γ΄ (Παντελάκης) (Λόγιος ιεράρχης που επί των ημερών του ο Βυζαντινολόγος Νίκος Βέης (1833-1958) ερεύνησε , κατέγραψε και μελέτησε τα Μετεωρίτικα χειρόγραφα , κώδικες και καταλόγους).

_1914 – 29/07/1945…………………………………….Πολύκαρπος (Θωμάς) [ Εκ  Πρεμετής της Βορείου Ηπείρου , λόγιος ιεράρχης , γλωσσομαθής , συγγραφέας και φιλόξενος  επί των ημερών του (1921) , η επισκοπή Τρίκκης & Σταγών υψώθηκε σε Μητρόπολη . Επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον  για τα μετεωρίτικα μοναστήρια και είναι ο ιεράρχης που έδωσε άδεια να λαξευτούν σκαλιά ανόδου στους βράχους των μονών και να ιδρυθούν σκευοφυλάκια .

_1945 –   1952 ………………………………………………Χερουβήμ (Άννινος) ( Ο εκ Κεφαλληνίας Ιεράρχης διακρίθηκε για  την μεγάλη του κοινωνική δράση . Κατά την διάρκεια του Γερμανο- Ιταλικού πολέμου εκλάπησαν πολλά ιερά λείψανα από τα Μετεωρίτικα μοναστήρια τα οποία πωλούνταν στα Τρίκαλα και ο ίδιος φρόντισε για την επαναγορά τους).

_23/08/1952 – 24/01/1959 ………………………….Δορώθεος (Νάσκαρης) (Ο από Παραμυθίας ιεράρχης κατάγονταν από το Θεσπρωτικό Πρεβέζης και ως Μητροπολίτης Παραμυθίας ανέπτυξε εθνική και κοινωνική δράση αγωνιζόμενος κατά των Τσάμηδων ενώ ως Τρίκκης & Σταγών ενδιαφέρθηκε για τα μοναστήρια των Μετεώρων ενώ τον Ιούνιο του 1953 πραγματοποίησε την πρώτη αναταξινόμηση και επανέλεγχο των χειρογράφων , κωδίκων και κειμηλίων).

_03/02/1959 – 04/01/1970 ……………………………..Διονήσιος (Χαραλάμπους) ( Ο από Λήμνου(1951-1959) ιεράρχης υπήρξε μια σημαντική μαρτυρική μορφή αφού οδηγήθηκε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ . Πολυγραφότατος , εργασιομανής και φιλομόναχος . Σ’ αυτόν οφείλεται η ανασύσταση της μοναστικής πολιτείας και της μοναχικής Μεωρίτικης κοινότητας . Ο τάφος του βρίσκεται στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Βυτουμά .

_31/05/1970 – 13/07/1974 …………………………….Σεραφείμ (Στεφάνου) (Ο εκ Φαναρίου Καρδίτσας μετέπειτα μητροπολίτης Σταγών & Μετεώρων . Ιεράρχης με πλούσιο έργο. Με παρεμβάσεις του εξασφάλισε πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό και  στήριξε το αναστηλωτικό έργο στα μοναστήρια των Μετεώρων ως και την Μονή Αγίων Θεοδώρων στο ομώνυμο χωριό της Καλαμπάκας . Στήριξε το εκκλησιαστικό ορφανοτροφείο Θηλέων και Δημοτικού Σχολείου Αγίου Στεφάνου Μετεώρων και την σχολή χειροτεχνίας Ιεράς Μονής Βυτουμά). Ετάφη στην Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρων .

_1974  – 1979 ………………………………………………… Στέφανος (Αφεντουλίδης)  (Ο εν λόγω ιεράρχης παραιτήθηκε , διαμαρτυρόμενος για τον νόμο του αυτόματου διαζυγίου. Πρόκειται για συνέπεια και τόλμη να απαρνηθείς τίτλους και εξουσία προκειμένου να μείνεις πιστός στις εκκλησιαστικές παραδόσεις. Ο εν λόγω ιεράρχης το έπραξε) .

_1979- 1981 …………………………………………………..Σεβαστιανός (Ασπιώτης) (Την διετία αυτή την Μητρόπολη Τρίκκης & Σταγών  ποιμαίνει ως τοποτηρητής ο Μητροπολίτης Ελασσώνος Σεβαστιανός).

_21/10/1981 – 1991 ………………………………………Αλέξιος (Μιχαλόπουλος) [Ο Διαυλείας Αλέξιος ποίμανε την Μητρόπολη με πνεύμα σύνεσης .Το έτος 1990 στήριξε ως συνδιοργανωτής  τον εορτασμό των 600 χρόνων αδιάκοπης μοναστικής παρουσίας και δράσης που οργάνωσε ο ηγούμενος της Μονής Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Αναστασίου και επί των ημερών του πραγματοποιήθηκε το Α΄ Πανελλήνιο Μοναστικό Συνέδριο στην Καλαμπάκα (Πάσχα 1990). Στις 24 Μαϊου 1984 εγκαινίασε τον Ναό του Αγίου Βησσαρίωνα Καλαμπάκας και το 1986 θεμελίωσε τον ναό των Οσίων Μετεωριτών Πατέρων Καλαμπάκας] .

γ4. Μητρόπολη ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ.

_Το 1991 με απόφαση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος , καθ΄ υπαγόρευση εκκλησιαστικής ανάγκης , η ιστορική επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ επανασυστάται και  υψώνεται σε (προσωποπαγή) Μητρόπολη  φέρουσα τον τίτλο ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ. Στις 10 μηνός Σεπτεμβρίου του έτους 1991 με απόφαση της Ιεραρχίας της εκκλησίας της Ελλάδος, κατέστησε και ανακήρυξε ως Μητροπολίτη της Μητρόπολης ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ  τον Σεραφείμ (Στεφάνου) πρώην Τρίκκης , ο οποίος εποίμανε Θεοφιλώς την Μητρόπολη μέχρι τον θάνατό του (18 Μαρτίου 2017). Για το πλούσιο έργο του  αείμνηστου ποιμενάρχη μας βλέπε «Χρυσούν Ιωβηλαίον Μητροπολίτου ΣΤΑΓΩΝ & Μετεώρων κυρού σεραφείμ , έκδ. 2016.

Στις 09 Νοεμβρίου 2015 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος  ανέδειξε την προσωποπαγή Μητρόπολη ΣΤΑΓΩΝ  & ΜΕΤΕΩΡΩΝ σε μόνιμη Μητρόπολη απόφαση που επισφραγίσθηκε με το υπ, αρίθμ. ΦΕΚ 83/11- 5-2016 Κεφ.Δ΄.σ.2094, άρθρο 55.

_Από της 18 Μαρτίου 2017 ,με απόφασή της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος τοποθετείται τοποτηρητής στην χηρεύουσα Μητρόπολη ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων κ. Μάξιμος ο οποίος στο διάστημα της ποιμαντορίας του (18 Μαρτίου 2017 – 25 Νοεμβρίου 2017) αντιμετώπισε και έλυσε σημαντικά ζητήματα της Μητρόπολης .

Στις 06 Οκτωβρίου 2017 η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος  εξέλεξε Μητροπολίτη της Μόνιμης πλέον Μητρόπολης ΣΤΑΓΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ τον Ηγούμενο της Μονής Βουλκάνου Μεσσηνίας και Πρωτοσύγκελλο της Μητρόπολις Μεσσηνίας, τον κ.κ. Θεόκλητο οποίος παραλαμβάνει και καλείται να διαχειριστεί όλη  την ιστορική και πνευματική κληρονομιά  που συσσώρευσαν οι αείμνηστοι προκάτοχοί του και αποτελεί τα μείλια του τόπου μας . Μια ευθύνη που με την ίδρυση της Μητροπολιτικής Ακαδημίας Θεολογικών και Ιστορικών Μελετών Αγίων Μετεώρων που ίδρυσε ανέλαβε από την πρώτη στιγμή της ποιμαντορίας του .

Τέλος να επισημάνουμε ότι στον κατάλογο των επισκόπων της επισκοπής των ΣΤΑΓΩΝ στην ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ αναφέρονται και δύο ακόμη ονόματα επισκόπων (Αβράμιος και Παϊσιος Γ΄ χωρίς χρονολογική σειρά κα άλλα στοιχεία .

Δ. Μεγάλες μορφές της Εκκλησίας προερχόμενες εκ της επισκοπής των ΣΤΑΓΩΝ

Θα ήταν μεγάλη παράλειψη αν στο αφιέρωμά μας αυτό  δεν υπογραμμίζαμε κάποιες μεγάλες εκκλησιαστικές μορφές που έλκουν την καταγωγή τους από την επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ .

Στο πλαίσιο αυτό αναφέρουμε αδρομερώς τους :

1.) Δωρόθεο Σχολάριο (1812 – 1888) από Βενδίστα (Αμάραντο) Μητροπολίτης Σωζουαγαθουπόλεως (1852) , μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Δημητριάδος (1858) , και αργότερα (2/4/1870) Μητροπολίτης Λαρίσης . Εκκλησιαστικός ανήρ μεγάλου βεληνεκούς με τεράστιο  εθνικό , πνευματικό και κοινωνικό έργο . Σπούδασε στην Χάλκη Θεολογική Σχολή και διορίστηκε διευθυντής της Μεγάλης Σχολής του Γένους το 1852.  Το 1875 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ασχολήθηκε με την συγγραφή εκκλησιαστικών γραφών. Αρρώστησε σε μεγάλη ηλικία και απεβίωσε επί του ατμόπλοιου «Ομόνοια» στις 29 Ιουνίου 1888. Στην μακροσκελή διαθήκη του κατέστησε γενικό κληρονόμο του το Εθνικό Πανεπιστήμιο.

2.) Διονύσιο Πύρρο  τον Θετταλό (1774/77 – 1853) από Καστανιά .

Καλόγερος, ιατρός, συγγραφέας και εκδότης. Φοίτησε στα σχολεία της ιδιαίτερης πατρίδας , στα Μετέωρα , στον Τύρναβο και στις Κυδωνιές. Μαθήτευσε στους Ιωάννη Πέζαρο και Βενιαμίν Λέσβιο. Στη συνέχεια σπούδασε ιατρική στην Ιταλία, κι όταν επέστρεψε δίδαξε φιλοσοφία και επιστήμες στην Αθήνα. Μετά την Επανάσταση επέστρεψε πάλι στην Αθήνα αφοσιωμένος στην συγγραφή και στην εξάσκηση της ιατρικής. Πέραν του συγγραφικού του έργου ασχολήθηκε και με τη δημιουργία χαρτών και ουράνιων και υδρόγειων σφαιρών. Επίσης αποπειράθηκε να δημιουργήσει εργοστάσιο χαρτοποιίας αλλά απέτυχε. Μετεπαναστατικώς σύστησε λιθογραφείο στην Αθήνα. Τα βιβλία που είχε τυπώσει τα υπολόγιζε σε 25.000 τόμους και κάλυπταν ένα εύρος αντικειμένων: ιατρικά, γεωγραφικά, ιστορικά, θρησκευτικά, ηθοπλαστικά, γραμματικά. Πέθανε στις 13 Φεβρουαρίου 1853.

3.) Ιερόθεο Α΄ Πατριάρχη Αλεξανδρείας (1825 – 1845) από Κλεινοβό.

Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας Ιερόθεος ο από  Κλείνοβο . Στην αρχή υπήρξε Επίσκοπος Ζητουνίου και στη συνέχεια το 1811 εξελέγη Επίσκοπος Παροναξίας. Από τη θέση εκείνη εξελέγη το 1820 Επίσκοπος Νικαίας και το 1825 Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Διέθεσε μεγάλο μέρος των χρημάτων που του διέθεσε η κοινότητα Αλεξανδρείας για την πληρωμή των δασκάλων Αλμυρού, που υπάγονταν στην επισκοπή Ζητουνίου. Το 1842 ίδρυσε την Ελληνοαραβική Σχολή Καΐρου, καθώς και την Αλεξάνδρεια Σχολή, για τις πληρωμές των δασκάλων της οποίας άφησε το απαιτούμενο χρηματικό ποσό με τη διαθήκη του. Ανακαίνισε την Ιερά Μονή του Οσίου Σάββα Αλεξανδρείας, τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Καΐρου, ίδρυσε πτωχοκομείο και εξαγόρασε και απελευθέρωσε πολλούς χριστιανούς αιχμαλώτους από τους Άραβες.

4.) Ματθαίο Β΄ (…. – 1603) Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Ήταν βλαχόφωνος και γεννήθηκε στο χωριό Κλεινοβός . Διετέλεσε Μητροπολίτης Ιωαννίνων και τον Ιανουάριο του 1596 εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης. Η εκλογή του όμως δεν αναγνωρίστηκε, διότι στην Ιερά Σύνοδο που τον εξέλεξε δε συμμετείχαν όλα τα μέλη της, οπότε είκοσι μέρες μετά εξαναγκάστηκε σε παραίτηση και εγκαταστάθηκε στο Άγιο Όρος. Τον Απρίλιο του 1598 εξελέγη πάλι και παρέμεινε στο Θρόνο μέχρι τον Φεβρουάριο του 1602, οπότε εγκαταστάθηκε εκ νέου στο Άγιο Όρος. Αφού ανέβηκε ξανά στο Θρόνο για λίγες μέρες μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 1603, επέστρεψε στο Άγιο Όρος, όπου και πέθανε την ίδια χρονιά. Κατά τη διάρκεια της Πατριαρχίας του μεταφέρθηκε η έδρα του Πατριαρχείου από τον Ναό του Αγίου Δημητρίου Ξυλόπορτας στο Ναό του Αγίου Γεωργίου Φαναρίου , όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα. Επίσης, ανακηρύχθηκε Οσία η Φιλοθέη η Αθηναία, η οποία είχε μαρτυρήσει λίγα χρόνια πριν στην Αθήνα.

Ε. ΕΠΙΛΟΓΟΣ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Είμαστε βέβαιοι πως η ιδρυθείσα «Μητροπολιτική Ακαδημία Θεολογικών και ιστορικών Μελετών Αγίων Μετεώρων που φρόντισε να ιδρύσει ο ποιμενάρχης μας θα αναδείξει όλον αυτόν τον ιστορικό πλούτο αλλά και την Αγιομετεωρίτικη κληρονομιά !!

Εμείς θέλοντας να σκιαγραφήσουμε κάποια πρόσωπα που ποίμαναν την  Επισκοπή των ΣΤΑΓΩΝ αλλά και άλλες προσωπικότητες που ναι μεν δεν ποίμαναν την επισκοπή αλλά αναδείχθηκαν σε κορυφαίες εκκλησιαστικές και εθνικές προσωπικότητες , ούτως ώστε να αντιληφθούμε τον ιστορικό μέγεθος και του πλούτο του τόπου μας που οικοδομήθηκε στην ιστορική του πορεία  από  επιφανείς οικιστές του που βάδισαν σε τούτα δω τα χώματα και τα καθαγίασαν με τις προσευχές τους και τον αγώνα τους  , θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε κάποιες εξ΄ αυτών λεπτομερώς σε ειδικά αφιερώματα – προσωπογραφίες.

Από την θέση αυτή θέλουμε να ευχαριστήσουμε όλους εκείνους, συγγραφείς , επιστήμονες , ιστορικούς ,  που μόχθησαν ερευνώντας την ιστορία της τοπικής εκκλησίας προσφέροντάς μας πλούσιο υλικό ώστε να στοιχειοθετήσουμε τις αναφορές μας . Είναι μια ανεκτίμητη προσφορά και αξίζει να τους μνημονεύουμε πάντα .

Τέλος , ζητάμε συγνώμη για τα όποια λάθη ευελπιστώντας πως  αυτά δεν είναι ικανά να αλλοιώσουν την ιστορία δεδομένου ότι ο βασικός μας στόχος είναι να σκιαγραφήσουμε χοντρικά ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα που τα επηρέασαν κατά το μάλλον ή ήττον !!

Πηγές:

  1. Ims.gr .

2.Ιωαν. Παπασωτηρίου 1935.

3.Επισκοπικοί κατάλογοι Θεσσαλίας Ν.Ι. Γιαννόπουλου .

  1. Αβραμέα, Η Βυζαντινή Θεσσαλία μέχρι του 1204, διδακτορική διατριβή, Αθήνα 1974, ΕΚΠΑ-Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου 27, Αθήνα 1974, σελ. 158-161.
  2. Σπανός, Ιστορία-Προσωπογραφία της ΒΔ. Θεσσαλίας το Β’ Μισό του ΙΔ΄ αιώνα, Λάρισα 1995 , «οι οικισμοί της βορειοδυτικής Θεσσαλίας κατά την τουρκοκρατία από τον ΙΔ΄ έως τον ΙΘ΄ αιώνα» .
  3. Βογιατζίδης, Το χρονικόν των Μετεώρων, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών 2 (1925), σελ. 149-162.
  4. Σοφιανός, Αcta Stagorum. Tα υπέρ της Θεσσαλικής επισκοπής Σταγών παλαιά βυζαντινά έγγραφα (των ετών 1163, 1336 και 1393), Τρικαλινά 13 (1993), σελ. 7-67.
  5. Αριστάρχης, Έκθεσις επί των διαγωνισμάτων Θεσσαλίας και Ηπείρου, Ο εν Κωνσταντινουπόλει Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος 13-15 (1867), σελ. 31-39.
  6. Heuzey – H.Daumet, Mission arhéologique de Macédoine, Paris 1876, σελ. 452-454

10.Heuzey, Οδοιπορικό στην Τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία το 1858, μτφ. Χ. Δημητρουλόπουλος,  εκδ. Αφοι Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 152-157.

  1. Dölger, Regesten der kaiserurkunden des oströmischen reiches von 565-1453, Verlag, München-Berlin 1960, σελ. 159-160 .

12.Sustal, Hellas und Thessalia, (TIB 1), edΗ. Hunger., Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Bonn 1976, σελ. 262

  1. Astruc, Un document inédit de 1163 sur l’ évêché thessalien, de Stagi, Paris.Suppl. Gr. 1371, BCH, τομ. 83(1959),σελ. 206-246.

14.Δημήτριος Καλούσιος εισήγηση Γ΄ Ιστορικό Συνέδριο Τόμος Α΄σελ. 141-149, επιμέλεια Γρηγόρης Σταγέας , εκδόσεις «ΓΕΝΕΣΙΣ» 2009.

15.Αναφορά  Αγιοστεφανιτισσης Μοναχής Θεοτέκνης (βλέπε ΧΡΥΣΟΥΝ ΙΩΒΗΛΑΙΟΝ Μητροπολίτου Σταγών & Μετεώρων Σεραφείμ , 2016).

16.Βικιπαίδεια .

  1. slpress.gr .
  2. vlahoi.net

19.Βιβλίο Δημ. Κωνσταντινίδη «Επιχείρηση «ΠΑΝΘΗΡΑΣ» – Οι Γερμανοί εισβάλλουν και πυρπολούν την Πίνδο»

20.Λεύκωμα Συλλόγου Επαρχίας Καλαμπάκας «ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ» Αθήνα «Καλαμπάκα διαδρομή στο χρόνο» εκδ. 2004

  1. Ομιλία Θ. Μπουρλιάκα 24/09/2014 στην εκδήλωση μνήμης Δήμου Καλαμπάκας

22.Έκθεση Δοξιάδη.

  1. Θεοδ. Νημάς «Απροποταμίτες αγωνιστές του 1821»

 

  • Γιώργος Παπανικολάου

    ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ εργασία που ΑΞΙΖΕΙ να την διαβάσουμε όλοι μας!!!
    Η πρότασή μου είναι ,με τη βοήθεια Δήμου Μετεώρων, Ιερά Μητρόπολη Σταγων και Μετεώρων ,και Ιερές Μονές, η εκπληκτική αυτή εργασία να λάβει και έντυπη μορφή!!!

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .