Η άνοδος των τσελιγκάτων στα ορεινά

Γρηγόρης Γ. Καλύβας
Γρηγόρης Γ. Καλύβας
18 Ιουνίου 2016, 08:22

Η άνοδος  των τσελιγκάτων από τα χειμαδιά στα ορεινά του Ασπροποτάμου ολοκληρώθηκε   και σιγά – σιγά διαμορφώνεται και  ο κοινωνικός ιστός των χωριών που μέχρι τ΄ Αγίου Μάμα (προστάτης των ζώων) ή και λίγο αργότερα , μέχρι τ’ άϊ Δημήτρη ,  παραμένει ζωντανός θυμίζοντας τις παλιές καλές μέρες , τότε που τούτα τα βλαχοχώρια της χιλιοτραγουδισμένης Πίνδου , έσφυζαν από ζωή , δημιουργούσαν  οικονομικό προϊόν , έγραφαν ιστορία .

Στις ολόδροσες  καταπράσινες πλαγιές ακούγονται τα βελάσματα και οι γλυκόλαλοι ήχοι των κουδουνιών σημάδι ότι συνεχίζεται η παράδοση  της  τραχιάς ποιμενικής ζωής που κουβαλά ξωπίσω της ιστορία , κοινωνικές εκφάνσεις , ήθη και έθιμα , πολιτιστικές και εθνικές παρακαταθήκες .

Των Ελλήνων οι κοινότητες ανασταίνονται , παίρνουν σάρκα και οστά στην καθημερινότητά τους  , όπως αριστοτεχνικά ορίζονται από  το Εκκλησιαστικό  αγιολόγιο της εκκλησίας , από τα λαϊκά δρώμενα , τις πανηγύρεις , τις παρέες στο μεσοχώρι , κάτω από τον παχύ  ίσκιο του ευλογημένου γεροπλάτανου και το πάταγο των κρουσταλιένιων νερών της βρύσης .

Σίγουρα δεν είναι όπως παλιά , ωστόσο και το σήμερα , που αποτελεί ένα απλό αντάμωμα ανθρώπων , είναι κάτι όμορφο και  ωραίο !!!

Τα τσελιγκάτα και η παράδοση

Οι ημινομάδες κτηνοτρόφοι της Πίνδου διατηρούσαν  κοπάδια αιγοπροβάτων και οι μετακινήσεις τους είχαν να κάνουν με την καλύτερη εύρεση τροφής τους . Οι κλιματικές συνθήκες της περιοχής σε συνδυασμό με το μεγάλο αριθμό ζώων κάθε κοπαδιού ωθούσαν τους κτηνοτρόφους τα καλοκαίρι στα  ψηλά και τον Χειμώνα  στα ξεχειμαδιά του κάμπου .

Το τσελιγκάτο αποτελεί μια απλή δομή σύμπραξης που διοικούνταν από τον τσέλιγκα ή τον αρχιτσέλιγκα  που ήταν ο αρχηγός του τσελιγκάτου. Αυτός ήταν που επέβλεπε τις εργασίες μέσα στο τσελιγκάτο, αυτός αναλάμβανε όλες τις οικονομικές συναλλαγές και όριζε τις αγοραπωλησίες και τα ενοίκια των λιβαδιών που χρησιμοποιούσε ολόκληρο το τσελιγκάτο. Τσέλιγκας ορίζονταν αυτός που είχε το μεγαλύτερο κοπάδι , ή αυτός που επιδείκνυε τις περισσότερες ηγετικές ικανότητες. Τα υπόλοιπα μέλη του τσελιγκάτου είναι οι σμίχτες και οι τσοπαναραίοι. Σμίχτες είναι  οι ιδιοκτήτες κοπαδιών, οι οποίοι συμμετείχαν στο τσελιγκάτο με το κοπάδι τους και λάμβαναν το ρόλο του εργάτη, ενώ οι τσοπαναραίοι ήταν η τελευταία  τάξη του τσελιγκάτου, οι οποίοι συνήθως ήταν ιδιοκτήτες μικρού αριθμού ζώων και αναλάμβαναν τη φύλαξη των ζώων.

Το κάθε κοπάδι αριθμούσε από 200 έως και 1000 αιγοπρόβατα . Η σμίξη των κοπαδιών δημιουργούσε ένα τσελιγκάτο το οποίο είχε δυναμική μέχρι και  χιλιάδες ζώα. Τα τσελιγκάτα συνοδεύονταν και από άλλα ζώα που εξυπηρετούσαν συγκεκριμένους  σκοπούς.   Για παράδειγμα το κάθε κοπάδι συνόδευαν αρκετά σκυλιά για φύλαξη και προστασία. Κατά μέσο όρο το κάθε τσελιγκάτο είχε δέκα με δώδεκα  τσοπανόσκυλα, ανάλογα το μέγεθος του.

Έκτος από αυτά ο κάθε κτηνοτρόφος κατείχε και άλλα ζώα τα οποία εξυπηρετούσαν κυρίως τις μεταφορικές τους ανάγκες, όπως άλογα, μουλάρια και γαϊδούρια. Τα ζώα αυτά κατείχαν σημαντική θέση στη ζωή τους, διότι εξυπηρετούσαν τις καθημερινές  ανάγκες για μετακίνηση, ήταν όμως και τα μεταφορικά μέσα για τα ταξίδια τους.  Αυτό το είδος οργάνωσης άνθησε  μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα.

 Η ποιμενική ζωή

Η ποιμενική ζωή, μοιράζεται  σε δύο περιόδους , το Φθινόπωρο, Τ’ Αγίου Δημητρίου τα τσελιγκάτα κατεβαίνουν στα χειμαδιά και την Άνοιξη, τ’ Αη-Γιωργιού που ανεβαίνουν στα ψηλά βουνά.  Ο κούρος είναι  το μεγάλο γεγονός για τους τσοπαναραίους, είναι εποχές χαράς και γλεντιού και ο σκάρος , η  ειδυλλιακή, ρομαντική άποψη . Ο πιο μπιστικός σύντροφος του τσοπάνου το τσοπανόσκυλο, ο άγρυπνος φίλος και φύλακας του τσοπάνου και του κοπαδιού. Τα άλογα, τα μουλάρια και τον καλύτερο, υπομονετικό εργάτη όλων, το γαϊδουράκι ,τα ζλάπια( τ’ αγρίμια) οι λύκοι, τα τσακάλια, αλεπούδες , τα  σαλαγίσματα, η  γκλίτσα, το χρησιμότερο στήριγμα του τσοπάνου, ο τροβάς με το ψωμοτύρι, τις ελιές, η  φτσέλα για το νερό , είναι στοιχεία της ποιμενικής ζωής .

Επίσης τα κονάκια, οι καλύβες, ο ρόλος  της γυναίκας  , τα παιδιά, το σχολείο, τα γράμματα, τα οικιακά ζώα, οι ενδυμασίες, τα σκουτιά , το γάλα, το γιαούρτι, η τυροκόμιση , είδη διατροφής, ο τραχανάς, οι πίτες , το κατσιαμάκι, το κουρκούτι , το γνέσιμο,  το πλέξιμο, το κέντημα, η ξυλογλυπτική, όπως σφοντύλια, ρόκες, γκλίτσες , κεύη και διάφορα αγγειά, όπως κακάβια, καρδάρια μποτινέλους, βαρέλια, κάδους , τα μουσικά όργανα, η φλογέρα, το τραγούδι , κατά μόνας   ή με παρέα , συμπληρώνουν τον ποιμενικό βίο , που ποια εξέλειπε καθώς άλλα ποια έχουν αλλάξει αλλά ωστόσο παραμένουν  στις θύμησες των μεγαλύτερων αλλά και πολύτιμος θησαυρός  του πολιτιστικού και πολιτισμικού μας βίου!!!

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .