Ή αλλάζουμε ή χάνεται ο πλανήτης και ο πολιτισμός

Γρηγόρης Γ. Καλύβας
Γρηγόρης Γ. Καλύβας
19 Ιουνίου 2019, 08:38

Την άποψη ότι η κλιματική κρίση είναι ο Γ΄ Παγκόσμιος πόλεμος, εξέφρασε ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόσεφ Στίγκλιτς, επισημαίνοντας ότι «χρειάζεται μια τολμηρή απάντηση». Ο Αμερικανός οικονομολόγος αναφερόμενος  στην Πράσινη Νέα Συμφωνία, τονίζει, μεταξύ άλλων , ότι «μπορούμε να την αντέξουμε με τις σωστές δημοσιονομικές πολιτικές και συλλογική βούληση. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι πρέπει να την αντέξουμε…. Η ζωή και ο πολιτισμός μας, όπως τα γνωρίζουμε, διακυβεύονται, όπως συνέβη και στον Β΄ παγκόσμιο». Και συνεχίζει: «Ο πόλεμος για το κλίμα, αν διεξαχθεί σωστά, θα ήταν πραγματικά καλός για την οικονομία – όπως ακριβώς ο Β΄ παγκόσμιος έθεσε τις βάσεις για την χρυσή οικονομική άνοδο των ΗΠΑ. Η Πράσινη Νέα συμφωνία μπορεί να προωθήσει τη ζήτηση, διασφαλίζοντας ότι θα χρησιμοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι πόροι και η μετάβαση στην πράσινη οικονομία μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα «έκρηξη». Περισσότερες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν στην ανανεώσιμη ενέργεια σε σχέση με αυτές που θα χαθούν από τον άνθρακα.

Η μεγαλύτερη πρόκληση θα είναι η συγκέντρωση των πόρων για την Πράσινη Νέα Συμφωνία. Με καλά σχεδιασμένες πολιτικές αδειών και πολιτικές υποστήριξης και μεγαλύτερη χρονική ευελιξία στην αγορά εργασίας μας, θα μπορούσαμε να φέρουμε στο εργατικό δυναμικό περισσότερες γυναίκες και περισσότερους πολίτες άνω των 65 ετών. Λόγω της μακρόχρονης κληρονομιάς των διακρίσεων, πολλοί από τους ανθρώπινους πόρους μας δεν χρησιμοποιούνται τόσο αποτελεσματικά όσο θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να είναι. Μαζί με τις καλύτερες πολιτικές στον τομέα της παιδείας και της υγείας και με περισσότερες επενδύσεις σε υποδομές και τεχνολογίες – πραγματικές πολιτικές προσφοράς – η παραγωγική ικανότητα της οικονομίας θα μπορούσε να αυξηθεί, παρέχοντας μερικούς από τους πόρους που χρειάζεται η οικονομία για να προσαρμοστεί στην κλιματική   αλλαγή» .

Βεβαίως τα παραπάνω και όλα όσα αποκαλυπτικά λέγονται για την κλιματική αλλαγή στον πλανήτη γη , αποτελούν ποια ,  όχι απλά δεδομένα , αλλά έναν εφιάλτη για το μέλλον του  πλανήτη και τον πολιτισμό του . Ωστόσο το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι να  περιγράψουμε το τέλος που φαντάζει αναπότρεπτο , αλλά ποιες είναι οι αιτίες που το παράγουν και  τί μπορεί  να γίνει σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο ώστε να σταματήσει η επερχόμενη καταστροφή .

Η κύρια αιτία είναι η μορφή της ανάπτυξης που έχει ως βασικό στοιχείο το υπερκέρδος και την υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων . Το δεύτερο η απουσία περιβαλλοντικής συνείδησης στις πολιτικές ηγεσίες και στον σύγχρονο άνθρωπο . Δυστυχώς επ΄ αυτού όχι δεν γίνεται τίποτα αποτελεσματικό , αλλά μάλλον συνεχίζουμε το καταστροφικό μας έργο επιτείνοντας το τέλος.

Θα μπορούσε , αλήθεια , η ελεύθερη αγορά με το «αόρατο χέρι της» , όπως λέει ο  Adam Smith) να επιτύχει αυτήν την ενσωμάτωση της αξίας των περιβαλλοντικών λειτουργιών; Η μήπως πιο κατάλληλο είναι το κράτος με τους εκτελεστικούς και ελεγκτικούς του μηχανισμούς να εγγυηθεί την ενσωμάτωση; Ή μήπως απαραίτητο στοιχείο είναι η ενεργή συμμετοχή των πολιτών ;

Μιλάμε επί των πλεονεκτημάτων της άποψης που υποστηρίζει την χρήση οικονομικών κινήτρων στο πλαίσιο της λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς, και του μοντέλου που στηρίζεται στην κρατική παρέμβαση (επιβολή φόρων, περιβαλλοντικών όρων και περιορισμών) για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων.

Η χρήση οικονομικών κινήτρων αποσκοπεί στην ενθάρρυνση του «οικονομικά λογικού ρυπαίνοντα», να ισορροπήσει ανάμεσα στο κόστος από την πληρωμή ενός φόρου για παράδειγμα και το κόστος που συνεπάγεται η μείωση των εκπομπών της επιχείρησης του με την τοποθέτηση ενός αντιρρυπαντικού φίλτρου.

Στην πραγματική ζωή φυσικά, η περιβαλλοντική προστασία δεν εξαρτάται αποκλειστικά ούτε από την συμπεριφορά των παραγωγών (οι οποίοι αποφασίζουν για τα προϊόντα που θα παράγουν και θα διαθέσουν στους καταναλωτές) , ούτε από την πολιτική της κεντρικής κυβέρνησης (η οποία στην ακραία της μορφή αποφασίζει ποιος θα παράγει τι και σε ποιες ποσότητες).

Ένας συνδυασμός των παραπάνω είναι απαραίτητος για να επιτευχθεί το ζητούμενο. Πράγματι, η ανεξέλεγκτη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς είναι υπεύθυνη για την δημιουργία κοινωνικών «εξωτερικών» επιπτώσεων που προκαλούνται από την ρυπαίνουσα βιομηχανία  και την αγροτική οικονομία .

Όταν μία επιχείρηση ρυπαίνει μια περιοχή, αυτό έχει αρνητική επίπτωση στην ζωή των κατοίκων της περιοχής χωρίς να υπάρχουν κίνητρα για την ενσωμάτωση αυτού του γεγονότος στις αποφάσεις του ιδιοκτήτη για την λειτουργία της επιχείρησης (είναι εξωτερικοί παράγοντες ως προς την συμπεριφορά του).

Η κρατική παρέμβαση είναι λοιπόν απαραίτητη για να επιβάλει τους όρους εκείνους και τους περιορισμούς στην οικονομική δραστηριότητα. Ωστόσο ούτε η αποκλειστική χρήση της κεντρικής εξουσίας μπορεί να είναι αποτελεσματική από μόνη της για τους εξής λόγους : Πρώτον, δεν μπορούν αν αποκλεισθούν τα φαινόμενα διαφθοράς και επηρεασμού των πολιτικών αποφάσεων από οικονομικά και πολιτικά παντοδύναμες ομάδες μέσα στην κοινωνία.

Έτσι το αποτέλεσμα του σχεδιασμού της περιβαλλοντικής πολιτικής (και πολύ περισσότερο της εφαρμογής της) δεν αντικατοπτρίζει πάντα τις επιθυμίες του κοινωνικού συνόλου αλλά κάποιας ισχυρής μειοψηφίας. Δεύτερον, ο κρατικός μηχανισμός αποτελείται από μια μορφή διοίκησης χωρισμένη σε τμήματα που η επικοινωνία μεταξύ τους είναι τις περισσότερες φορές δύσκολη. Αυτή η έλλειψη επικοινωνίας είναι εμπόδιο στην ενσωμάτωση πολιτικών σχετικών με την Βιώσιμη Ανάπτυξη και είναι ορατή στο αποτέλεσμα του περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Δεν είναι αειφορική πρακτική για παράδειγμα να έχουμε μια ενεργειακή πολιτική η οποία να μην είναι ενημερωμένη σχετικά με την χωροταξική πολιτική ή την πολιτική των μεταφορών. Τρίτον, οι πολιτικές αποφάσεις είναι εύκολο να επηρεαστούν από τους «ειδικούς» οι οποίοι αποτελούν μέρος της κάθε φορά κυβερνητικής γραφειοκρατίας. Παρότι είναι θεμιτό οι πολιτικές αποφάσεις να είναι το αποτέλεσμα διαφάνειας και κοινωνικού διαλόγου στην πράξη αυτό δεν είναι πάντα δυνατό.

Ας αφήσουμε όμως την θεωρία για να ρίξουμε μια σύντομη ματιά σε δύο ενδιαφέροντα παραδείγματα εφαρμογής στην πραγματική ζωή αυτών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Το πρώτο ενδεικτικό παράδειγμα αφορά την αντίδραση των μηχανισμών της αγοράς στην περίπτωση του εξωτερικού κόστους λόγω ρύπανσης από ένα εργοστάσιο . Θα δούμε πως κατά την επιβολή ενός περιβαλλοντικού (πράσινου) φόρου ο οποίος καλείται να εφαρμόσει την αρχή «Ο Ρυπαίνων Πληρώνει», δεν επωμίζεται μόνο ο παραγωγός (ρυπαίνων) το οικονομικό βάρος του φόρου αλλά και ο καταναλωτής.

Το δεύτερο ενδεικτικό παράδειγμα είναι τυπικό της αποτυχίας της κρατικής παρέμβασης η οποία έχει μακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ανθρώπινη υγεία (μέσω της εντατικοποίησης της αγροτικής παραγωγής) και αφορά την Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όλα αυτά αποτελούν προκλήσεις οι οποίες πρέπει να απαντηθούν άμεσα !!

 

  • Γιωργος Παπανικολάου

    Δυνατό κείμενο με σωστές σκέψεις!!!

Όλες οι ενότητες

© 2011 - 2017 StagonNews, Developed by NikosPap . Designed by ManosKal .Hosted by Fusioned .